• Ana səhifə
  • Haqqımızda
  • Reklam
  • Əlaqə
  • Gündəm
  • Siyasət
  • İqtisadiyyat
  • Cəmiyyət
  • Araşdırma
  • Hadisə
  • Müsahibə
  • Mədəniyyət
  • Dünya
  • İdman
  • Maraqlı
  • Video
  • Gündəm
  • Siyasət
  • İqtisadiyyat
  • Cəmiyyət
  • Araşdırma
  • Hadisə
  • Müsahibə
  • Mədəniyyət
  • Dünya
  • İdman
  • Maraqlı
  • Video

Gəncədən başlayan yol: Bakının paytaxt zəfəri və böyük quruculuq

Gündəm / İqtisadiyyat

16-09-2026, 21:32

Gəncədən başlayan yol: Bakının paytaxt zəfəri və böyük quruculuq

1918-ci il sentyabrın 15-i təkcə bir şəhərin yadelli işğalından azad olunması tarixi deyil, müstəqil Azərbaycan dövlətçiliyinin ideoloji və fiziki sütunlarının tam bərqərar olduğu gündür. İstiqlal Bəyannaməsi Tiflisdə elan edilsə də, milli hökumətin ilk müvəqqəti sığınacağı Gəncə olsa da, Bakısız bir Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti başsız bir bədəni xatırladırdı. Sentyabr zəfəri ilə yalnız torpaqlar bütövləşmədi; Şərqdə ilk demokratik respublika öz təbii, tarixi, iqtisadi və siyasi mərkəzinə qovuşdu.

Sentyabrın 17-də Fətəli Xan Xoyski başda olmaqla Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin Gəncədən Bakıya köçməsi ilə dövlət quruculuğunun ən məsuliyyətli, eyni zamanda ən təxirəsalınmaz mərhələsi başladı. Azad olunmuş şəhər ilk baxışda böyük bir xaosun, illərlə birikmiş siyasi gərginliklərin, Bakı Kommunası və Sentrokaspi Diktaturasının dağıdıcı mirasının, iqtisadi tənəzzülün mərkəzi idi. Lakin Cümhuriyyət liderləri Bakıya qalib bir hərbi qüvvə kimi deyil, qurucu və birləşdirici bir idarəçilik iradəsi ilə daxil oldular.

_Xaosdan intizama: Asayişin bərpası və hüquqi qayda-qanun_

Bakıya gəldikdən sonra milli hökumətin atdığı ilk təxirəsalınmaz addım şəhərdə hüquqi nizamı və ictimai asayişi bərpa etmək oldu. İşğaldan yeni çıxmış və müxtəlif etnopsixoloji gərginliklərin yaşandığı şəhərdə dinc əhalinin — milli və dini mənsubiyyətindən asılı olmayaraq — can və mal təhlükəsizliyinin təmin olunması ən üstün vəzifə elan edildi. Bu məqsədlə dərhal Bakı Qubernatorluğu fəaliyyətə başladı, müvəqqəti polis strukturları quruldu və hərbi vəziyyət şəraitində özbaşınalıqların, yağmalamaların qarşısını almaq üçün sərt hüquqi tədbirlər görüldü. Hökumət açıq şəkildə bəyan etdi ki, yeni bərqərar olan idarəçilik qisasçılıq üzərində deyil, qanunun aliliyi və vətəndaş həmrəyliyi üzərində qurulacaqdır.

Bakının azad edilməsi Cümhuriyyətin iqtisadi müstəqilliyi üçün həyati əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki xəzinəsi boş olan genç dövlət yalnız Bakı neftinin və limanının imkanları ilə ayaqda qala bilərdi. Hökumət Bakıya qədəm qoyduğu ilk həftələrdən etibarən iflic vəziyyətdə olan neft sənayesinin reanimasiyası üçün təcili qərarlar qəbul etdi. Neft mədənlərinin mühafizəsi, Bakı-Batum neft kəmərinin və dəmir yollarının işlək vəziyyətə gətirilməsi təmin edildi.

Bununla yanaşı, şəhərdə hökm sürən dəhşətli humanitar və kəskin ərzaq böhranını aradan qaldırmaq üçün çevik addımlar atıldı. Əhalinin çörək təminatı dövlət nəzarətinə götürüldü, möhtəkirliyin qarşısını almaq üçün xüsusi təchizat mexanizmləri yaradıldı. İqtisadi suverenliyin vacib şərti kimi Azərbaycan bonlarının (milli valyuta) dövriyyəyə buraxılması və maliyyə sisteminin mərkəzləşdirilməsi istiqamətində hazırlıqlar sürətləndirildi.

Mədəni və ideoloji dirçəliş: Ana dili və dövlət institutları
Bakının paytaxta çevrilməsi şəhərin milli və mədəni simasını da qısa müddətdə dəyişdi. İyun ayında Gəncədə qəbul edilmiş türk dilinin dövlət dili olunması haqqında qərarın Bakıdakı dövlət idarələrində və təhsil müəssisələrində tətbiqinə başlanıldı. Yadelli idarəçilərin nəzarətindən çıxan paytaxtda milli mətbuatın, nəşriyyatların və məktəblərin fəaliyyəti üçün geniş imkanlar açıldı.

Bu dövrdə atılan ən strateji addımlardan biri də milli ordunun təşkilatlanması və Qafqaz İslam Ordusu ilə birgə respublikanın digər bölgələrində təhlükəsizliyin tam bərqərar edilməsi idi. Dövlətin xarici siyasət idarəsi Bakıdan dünyaya açılarak respublikanın müstəqilliyinin beynəlxalq miqyasda tanınması üçün diplomatik təmasları genişləndirdi.

Bakının azad olunması və hökumətin burada möhkəmlənməsi Cümhuriyyətin ali qanunverici organının yaradılmasına yol açdı. Gəncədə fəaliyyətini müvəqqəti dayandırmış Milli Şura Bakıda yenidən toplandı və geniştərkibli, bütün milli azlıqların və siyasi axınların təmsil olunacağı ilk Azərbaycan Parlamentinin çağırılması haqqında tarixi qərar qəbul etdi. 1918-ci ilin dekabrında fəaliyyətə başlayacaq bu parlamentin təməl daşları məhz sentyabr-oktyabr aylarında Bakıda atılmışdı.

Nəticə olaraq deyə bilərik ki, Gəncədən başlayan çətin, lakin şərəfli yol Bakıda öz məntiqi və tarixi zirvəsinə çatdı. Sentyabrın 15-də töküldüyü qanlarla və göstərilən qəhrəmanlıqla mənəvi bütövlüyünü qazanan paytaxt, 17 sentyabrda və sonrakı günlərdə atılan cəsarətli siyasi, hüquqi və iqtisadi addımlarla müasir Azərbaycanın döyünən ürəyinə çevrildi.

1918-ci ilin payızında Bakıda atılan ilk addımlar göstərdi ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yalnız kağız üzərində elan olunmuş bir bəyannamə deyil, ən ağır böhranlar şəraitində belə öz xalqının təhlükəsizliyini, iqtisadiyyatını və gələcəyini qurmağa qadir olan real, müasir və demokratik bir dövlətdir.

Yeganə Qəhrəmanova

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,, ADPU-nun dosenti,
Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İctimai Birliyinin həmsədri,
ATA tv.az Xəbər Portalı baş direktorunun l müavini

Paylaş:
Digər xəbərlər

Gündəm / Siyasət

11-09-2026, 15:26

11 sentyabr - 25 il ərzində dəyişən dünya və güc balansı – ŞƏRH

Gündəm / Cəmiyyət

28-08-2026, 08:57

BİZİM TƏQVİM: 28 avqustda baş vermiş tarixi hadisələr

Gündəm / Siyasət

15-09-2026, 09:07

Bakının erməni-bolşevik işğalından azad olunmasından 108 il ötür

Gündəm / Cəmiyyət

22-08-2026, 13:09

İnsanın içindəki sonsuz məhkəmə: Hötenin "Faust"u və Hüseyn Cavidin "İblis"i - Adəm İsmayıl BAKUVİ

Siyasət

8-09-2026, 19:00

Uzaq Şərqdə artan gərginlik - Körpü açan Rusiya, təlim keçirən ABŞ - ŞƏRH

Araşdırma
Azərbaycanda artan işsizlik və formal keçirilən əmək yarmarkaları...
Mehriban Əliyeva sosial şəbəkə hesabında Konstitusiya Günü münasibətilə paylaşım edib
EVLƏRDƏ KOMPÜTERLƏRİN UÇOTU: STATİSTİK ARAŞDIRMA, YOXSA ŞƏXSİ HƏYATA MÜDAXİLƏ?
AZƏRBAYCANA 85,9 MİLYON DİRİ HƏŞƏRAT İDXAL EDİLİB – BU CANLILAR KİMİN SİFARİŞİ İLƏ GƏTİRİLİB VƏ HARADA İSTİFADƏ OLUNUR?
Azərbaycandan Ukraynaya 1,5 milyon dollarlıq elektrik avadanlıqlarından ibarət humanitar yardım çatdırılıb
NATƏMİZLİKDƏN TƏMİZLİYƏ GEDƏN YOL: XOCASƏNDƏ ATA-TV.az VƏ AZAD-TV.az-ın SƏSİ HƏR ZAMANKI KİMİ EŞİDİLDİ!
Hadisə
Сегодня, 15:34
Bakıda obyektdə yanğın baş verib
Сегодня, 09:15
Dövlət sərhədini pozmağa cəhd edən "paratrike" uçuş aparatı zərərsizləşdirilib
14-11-2026, 16:01
Ramanada avtomobildən 6 min manat oğurlamaqda şübhəli bilinən şəxs saxlanılıb
14-11-2026, 14:58
Sumqayıtda beş avtomobil toqquşub, xəsarət alanlar var
14-11-2026, 09:55
Füzulidə avtoqəza olub, 3 nəfər ölüb, 4-ü xəsarət alıb
13-11-2026, 17:08
Bakıda kafedə insident olub, saxlanılanlar var
Son xəbərlər
  • Сегодня, 18:52
    "Reuters": 38 ölkə Ukraynada nüvə qəzası riskinin artdığı barədə xəbərdarlıq edib
  • Сегодня, 18:22
    Azərbaycan və Böyük Britaniya regional təhlükəsizlik məsələlərini müzakirə edib
  • Сегодня, 17:34
    Ukraynada müharibənin atəşkəsdən başlayan həlli – torpaq güzəşti, NATO-ya üzvlük avantürası
  • Сегодня, 16:57
    Azərbaycanda bəzi ərazilərdə sabah güclü külək əsəcək - Xəbərdarlıq
  • Сегодня, 16:07
    Deputat rus dilində təhsilin dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilməsinin dayandırılmasını təklif edib
  • Сегодня, 15:34
    Bakıda obyektdə yanğın baş verib
  • Сегодня, 14:34
    Kreml: Krım körpüsünə dəyən ziyan qiymətləndirilir
  • Сегодня, 14:05
    Növbəti "Yüksəliş" müsabiqəsi üçün bir milyon manat ayrılır - Sərəncam
  • Сегодня, 13:52
    DEPUTAT XALQIN SƏSİDİR, XALQIN DƏRDİNƏ ŞƏRİK OLMALIDIR!
  • Сегодня, 13:28
    Sabah hava yağmursuz olacaq
  • Сегодня, 13:03
    Prezident hüquqi şəxslərin elektron satınalma müqavilələrini təsdiq edib
  • Сегодня, 11:53
    İlmələrdən dünyaya uzanan yol: 16 noyabrın mənəvi kodu
  • Сегодня, 11:51
    İlmələrdəki yaddaş: keçmişin mirası, muzeylərdəki izimiz və gələcəyə məsuliyyətimiz
  • Сегодня, 11:49
    2027-ci il büdcəsi müzakirəyə çıxarıldı – Gəlirlər və xərclər
  • Сегодня, 11:04
    Ombudsman Ağstafadakı partlayışa görə çağırış etdi
  • Сегодня, 10:25
    Şahdağa 20 sm, Qrızda 14 sm qar yağıb
  • Сегодня, 09:36
    FT: ABŞ, Çin və Rusiya liderlərinin görüşü razılaşdırılmış gündəlik olmadan keçəcək
  • Сегодня, 09:15
    Dövlət sərhədini pozmağa cəhd edən "paratrike" uçuş aparatı zərərsizləşdirilib
  • Вчера, 20:33
    Kozettanın pozulan hüquqları, yoxsa dərsliklərin bərbad durumu?
  • Вчера, 18:43
    Tarix, hüquq və qardaşlıq zənciri: Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin azadlıq və mübarizə salnaməsi
  • Вчера, 15:00
    HƏMAS-ın "Rəfah" briqadasının komandiri öldürülüb
  • Вчера, 14:45
    Rəşad Məcidə ağır itki – Anası Yavər xanım vəfat etdi
  • Вчера, 14:30
    Azərbaycan paytaxtı Şərqi Qüds olan müstəqil Fələstin Dövlətinin yaradılmasını dəstəkləyir
  • Вчера, 14:00
    Rəsmi Tehran: İran mövqeyindən yaxşı xəbərdar olan Rusiya və Çinlə sıx əlaqə saxlayır
  • Вчера, 13:30
    Prezident İlham Əliyev Mahmud Abbası təbrik edib
  • Вчера, 13:00
    Sabah Azərbaycanda intensiv yağış yağacaq, güclü külək əsəcək
  • Вчера, 12:19
    17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günü: Azadlığa aparan mübarizənin tarixi
  • Вчера, 12:00
    Azərbaycan XİN Fələstini təbrik edib
  • Вчера, 11:00
    Elnur Məmmədov ECO Nazirlər Şurasının iclasında iştirak etmək üçün İslamabada səfər edib
  • Вчера, 10:30
    UEFA Millətlər Liqası: Portuqaliya öz meydanında Danimarkaya böyük hesabla uduzub
  • 14-11-2026, 23:30
    Toyuq-cücənin "pasport" dərdi, yoxsa kəndlinin ümid yerinə uzanan əllər?
  • 14-11-2026, 22:41
    Azərbaycanda şəkərli diabet: xəstələrin sayı artır, müalicə xərcləri yüksəlir
  • 14-11-2026, 21:30
    Azərbaycanda şəkərli diabet: xəstələrin sayı artır, müalicə xərcləri yüksəlir
  • 14-11-2026, 18:00
    Tramp-Putin-Si Cinpinin görüşündən razılaşma gözlənilmir - KİV
  • 14-11-2026, 17:30
    Zelenskini Moskvaya dəvət etmişik, o isə gəlmir - Rusiya XİN
Daha çox
  • Ana səhifə
  • Haqqımızda
  • Reklam
  • Əlaqə
Sosial şəbəkələrimiz:
  • Təsisçi və Baş redaktor: Rasafil Bayramov
  • Baş redaktorun I müavini: Aynurə Ulduz
  • Məsul katib: Almaz Yaşar
  • Redaktor: Yeganə Qəhrəmanova
  • Foto-operator: Mirəli Bayramov
  • Telefon: (+99450) 328 10 58
  • E-mail: rbayramov_az@mail.ru
  • Gündəm
  • Siyasət
  • İqtisadiyyat
  • Cəmiyyət
  • Hadisə
  • Müsahibə
  • Araşdırma
  • Mədəniyyət
  • Dünya
  • İdman
  • Maraqlı
  • Video
Müəllif hüquqları qorunur. Atatv.az-ın məlumatlarından istifadə etdikdə istinad mütləqdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
  • Ana səhifə
  • Haqqımızda
  • Reklam
  • Əlaqə