BuTibbi zərurət, yoxsa kommersiya marağı? — Araşdırılmalı suallar var

Xəstəlik insanı həm fiziki, həm də maddi baxımdan çətin vəziyyətə salır. Belə məqamlarda pasiyent və onun yaxınları həkimin tövsiyələrinə güvənir, təyin edilən dərmanları əldə etmək üçün maddi imkanlarını səfərbər edirlər. Bəs həkim dərman yazmaqla kifayətlənməyib pasiyentə və ya onun yaxınlarına həmin preparatları mütləq konkret aptekdən almağı tövsiyə edir, hətta bunu tələb edirsə, bu vəziyyət hansı sualları gündəmə gətirir?

Məsələ təkcə dərmanın adı və qiyməti ilə məhdudlaşmır. Burada pasiyentin seçim imkanları, tibbi qərarların müstəqilliyi və səhiyyə sistemində mümkün maraqlar toqquşması məsələləri də araşdırılmalıdır.

KONKRET APTEK TƏLƏBİ NƏ İLƏ ƏLAQƏLİ OLA BİLƏR?

Həkimin konkret aptekə yönləndirməsinin müxtəlif səbəbləri ola bilər. Məsələn, dərmanın həmin aptekdə mövcud olması, xüsusi saxlanma şəraiti tələb etməsi və ya müəyyən dərmanların yalnız xüsusi qaydada təchiz edilməsi mümkündür.
Lakin tibbi zərurət olmadığı halda pasiyentə yalnız bir aptekdən alış etməyin təkid edilməsi əlavə suallar doğurur. Həmin apteklə həkim və ya tibb müəssisəsi arasında hər hansı kommersiya əlaqəsi varmı? Dərman satışından əldə olunan gəlirlə bağlı razılaşma mövcuddurmu? Pasiyentə başqa apteklərdəki qiymətlər və uyğun alternativlər barədə məlumat verilirmi?

Bunlar hazırda konkret faktlarla təsdiqlənmiş ittihamlar deyil, araşdırma zamanı cavablandırılmalı suallardır.

QANUNVERİCİLİK NƏ DEYİR?

Azərbaycan Respublikasının “Dərman vasitələri haqqında” Qanununda reseptlə buraxılan dərman vasitələrinin əldə edilməsi və dərmanlar haqqında məlumat almaq hüququ ilə bağlı müddəalar mövcuddur.

Qanunun 13-cü maddəsinə əsasən, dərman vasitələri əhaliyə aptek təşkilatları tərəfindən buraxılır. Qanunun 15-ci maddəsi isə vətəndaşların dərmanların səmərəliliyi, əlavə təsirləri və istifadəsi qaydaları haqqında məlumat almaq hüququnu nəzərdə tutur.

ARAŞDIRMA HANSI İSTİQAMƏTLƏRDƏ APARILMALIDIR?

Məsələnin obyektiv araşdırılması üçün aşağıdakı suallara aydınlıq gətirilməlidir:

- Həkimlərin pasiyentləri konkret apteklərə yönləndirməsi ilə bağlı təsdiqlənmiş şikayətlər varmı?
- Hər hansı həkimlə aptek arasında maliyyə və ya kommersiya əlaqəsi mövcuddurmu?
- Eyni dərman vasitəsinin müxtəlif apteklərdəki qiymətləri arasında nə qədər fərq var?
- Pasiyentə dərmanın başqa aptekdən alınmasının mümkün olmadığı bildirilirsə, bunun tibbi və ya hüquqi əsası nədir?
- Səhiyyə qurumları belə hallara dair şikayətləri necə araşdırır və nəticələr barədə ictimaiyyətə hansı məlumatları təqdim edir?

Bu sualların cavablandırılması üçün pasiyent müraciətləri, reseptlər, ödəniş sənədləri, aptek məlumatları və aidiyyəti qurumların rəsmi mövqeyi müqayisəli şəkildə araşdırılmalıdır.

PASİYENTİN SAĞLAMLIĞI KOMMERSİYA MARAQLARINDAN ÜSTÜN OLMALIDIR

Həkimin əsas vəzifəsi pasiyentin sağlamlığını qorumaq və ona tibbi göstərişlərə uyğun müalicə təyin etməkdir. Dərman seçimi və aptekə yönləndirmə zamanı tibbi zərurət aydın izah edilməli, mümkün maraqlar toqquşması isə gizlədilməməlidir.

Əgər konkret aptekə yönləndirmənin arxasında maddi maraq olduğu barədə əsaslı şübhələr yaranırsa, bu iddialar sənədlər və rəsmi araşdırma vasitəsilə yoxlanılmalıdır. Sübutlar olmadan ayrı-ayrı həkimləri və ya aptekləri qanunsuz fəaliyyətdə ittiham etmək də doğru deyil.

Əsas sual açıq qalır: Pasiyent konkret aptekdən dərman almağa niyə məcbur edildiyini bilməlidirmi və bu cür hallarda mümkün maraqlar toqquşmasına kim nəzarət etməlidir?

Məsələyə aidiyyəti səhiyyə qurumlarının münasibəti, pasiyentlərin sənədləşdirilmiş şikayətləri və aptek bazarına dair məlumatlar əsasında daha əhatəli araşdırma aparılmasına ehtiyac var.

Qeyd: Bu məqalə daxil olan sorğular əsasında hazırlanıb.

Aynurə Ulduz Teymurova

ATA-TV. az, AZAD- TV. az
redaktorunun birinci müavini