Təhsil millətin gələcəyidir! Bu tezis hər bir cəmiyyətin inkişaf strategiyasının ana xəttini təşkil edir. Lakin bu gün Azərbaycan təhsil sistemində və hərbi çağırış qanunvericiliyində diqqətdən kənarda qalan, yüzlərlə gəncin və ailənin taleyinə birbaşa təsir edən ciddi bir boşluq mövcuddur: 11 illik təhsil bazasından orta ihtisas təhsili müəssisələrinə - kolleclərə daxil olan oğlanlara hərbi xidmətdən möhlət hüququnun verilməməsi.

Mövcud qanunvericiliyə əsasən, 9 illik bazadan kollecə qəbul olan gənclər təhsilini bitirənədək hərbi xidmətdən möhlət hüququ əldə edirlər. Eyni zamanda, 11 illik bazadan birbaşa ali məktəbə (bakalavriat pilləsinə) daxil olanlara da bu hüquq tanınır. Lakin 11 illik məktəb təhsilini başa vurub kollecə daxil olan gənc 18 yaşına çatdıqda, təhsilinin ortasında hərbi xidmətə çağırılır. Bu, açıq-aşkar hüquqi və sosial bərabərsizlik yaratmaqla yanaşı, təhsilin davamlılığı prinsipinə də zərbə vurur.

Bu ikili yanaşmanın dəyişdirilməsinə və 11 illik kollec tələbələrinə də möhlət hüququnun verilməsinə təcili ehtiyac var. Əsas səbəbləri bir neçə vacib amillə əsaslandırmaq olar:

1.Təhsilin yarımçıq qalması və motivasiyanın azalması: Tələbə I və ya II kursda oxuyarkən hərbi xidmətə yollanır. 1,5 illik fasilədən sonra mülki həyata və təhsil mühitinə qayıdan gəncin əvvəlki akademik motivasiyasını bərpa etməsi, ixtisas fənlərini eyni həvəslə mənimsəməsi, təbii ki, çətinləşir. Çox vaxt bu gənclər təhsilə qayıtmaqdan imtina edir və ya sadəcə diplom almaq xatirinə oxuyurlar.

2.Əmək bazarının peşəkar kadr ehtiyacı: Bu gün ölkə iqtisadiyyatının və əmək bazarının ən çox ehtiyac duyduğu qüvvə orta texniki heyətdir (it-mütəxəssislər, texniklər, tibb işçiləri, mühəndis köməkçiləri və s.). Təhsilini bitirməmiş, ixtisaslaşmamış çağırışçı nə orduda keyfiyyətli mütəxəssis kimi fayda verə bilir, nə də qayıtdıqdan sonra dərhal əmək bazarına inteqrasiya oluna bilir. Tam formalaşmış kadr kimi hərbi xidmətə getmək həm ordunun, həm də dövlətin maraqlarına daha uyğun deyilmi?

3.Konstitusion bərabərlik prinsipi: Eyni yaşda olan iki gəncdən biri universitetə, digəri kollecə daxil olduğu üçün birinə möhlət verilib, digərinə verilməməsi təhsil pillələri arasında süni disbalans yaradır. Kollec təhsili də peşəkar təhsilin bir pilləsidir və ona qanunvericilik səviyyəsində ögey münasibət bəslənməməlidir.

4.Subbakalavrların ali təhsilə keçid imkanı: Son illər həyata keçirilən islahatlara əsasən, kollec məzunları (subbakalavrlar) imtahansız ali məktəblərə qəbul olunmaq hüququ əldə ediblər. Əgər tələbənin təhsili yarımçıq kəsilirsə, onun bu imkandan yararlanmaq şansı da motivasiya baxımından minimuma enir.

Hərbi xidmət hər bir Azərbaycan vətəndaşının müqəddəs borcudur və heç kim bu borcdan boyun qaçırmaq niyyətində deyil. Məsələ xidmətdən yayınmaqda yox, xidmətin zamanlamasındadır. 11 illik bazadan kollecə daxil olanlara 2 və ya 3 illik möhlət hüququnun verilməsi dövlətin müdafiə qabiliyyətinə heç bir xələl gətirməz. Əksinə, cəmiyyət diplomlu, peşəkar, formalaşmış və mənəvi cəhətdən hazır gəncləri həm hərbi xidmətə, həm də əmək bazarına qazandırmış olar.

Qanunverici orqanların və aidiyyəti qurumların bu məsələyə yenidən baxması, "Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa müvafiq dəyişikliklərin olunması günün tələbidir. Təhsilin fasiləsizliyi təmin olunmalı, gənclərimizə bilik qazanmaq yollarında bərabər şərait yaradılmalıdır.

Yeganə Qəhrəmanova
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,, ADPU-nun dosenti,
Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İctimai Birliyinin həmsədri,
ATA tv.az Xəbər Portalı baş direktorunun l müavini