Fəhlə, özünü sən də bir insanmı sanırsan?!
Pulsuz kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!
(M.Ə.Sabir)

“İnsan olanın cahü- cəlalı , dövləti,malı olsun gərək. Evlər alçaq, ufacıq daxma deyil, ali olsun gərək” deyirdi Mirzə Ələkbər Sabir. Təbii ki, fəhləyə həsr etdiyi məşhur şeirində. Kəskin satira ilə varlı kasıb təbəqəsi arasındakı dərin uçurumu, kasıb, məzlum insanların yaşadığı ayrıseçkilik və çətinliklərini şeirin hər misrasında oxucuya çatdırır. Zaman fərq etmədən əsrlərdir ki, bu haqsızlıq davam edir. İnsanların ayrıseçkilik problemini şair Sabir təsirli ifadə edib. Şeirin bu bəndində isə varlının dilindən kəndlinin, kasıbın onların gözündəki yerini Sabir satirası ilə elə aydın təsvir edir ki, sanki problemin son günlər müzakirə olunan fərmana əsasən hazırlanacaq kənd təsərrüfatlı təyinatlı torpaqların konsolidasiyası qaydasına aid olduğunu düşünürsən
Dövlətliyik, əlbəttə, şərafət də bizimdir,
Əmlak bizimdirsə, əyalət də bizimdir,
Divan bizim, ərbabi-hökumət də bizimdir,
Ölkə dərəbəylik deyə xan-xanmı sanırsan?!
Axmaq kişi, insanlığı asanmı sanırsan?!
Əmlak demişkən, yeni fərman var. Fərmana əsasən, Nazirlər Kabineti kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqların konsolidasiyası qaydasını altı ay müddətində müəyyən edib Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə məlumat verməlidir. Bəli, altı aydan sonra bu sahədə görüləcək işlər, atılacaq addımlar bəlli olacaq. O vaxta qədər isə əksər kəndliyə konsolidasiya ifadəsi anlaşılmaz termin olaraq qalır.
İfadənin mahiyyətinə varanda məlum olur ki, kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqların konsolidasiyası kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlardan səmərəli istifadə məqsədilə torpaq mülkiyyətçilərinin razılığı və ekvivalent bazar dəyəri əsasında torpaq sahələrinin birləşdirilməsi, bölünməsi, sərhədlərinin yenidən müəyyən edilməsi, torpaq sahələrinin və ya onların hissələrinin dəyişdirilməsi (dövlət mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin xüsusi mülkiyyətdə olan torpaq sahəsi ilə dəyişdirilməsi halları istisna olmaqla) nəticəsində torpaq sahələri üzərində mülkiyyət və digər əşya hüquqlarının yenidən rəsmiləşdirilməsi, bu məqsədlərə nail olunması üçün ehtiyacdan asılı olaraq suvarma, meliorasiya, yol, enerji, işıqlandırma və diger mühəndis-kommunikasiya infrastrukturu ilə bağlı dəyişikliklərin həyata keçirilməsi prosesidir.
İl boyu çörəyi qabarlı əllər vasitəsilə bir parça torpaqdan çıxaran kəndli ona 35 ildən çoxdur ki, verilən pay torpaqlarından məhrum olacağından qorxur. Qorxur ki, razılıq və ekvivalent bazar dəyər əsaslı birləşdirilmə, sərhədlərin və mükiyyətçilərin yenidən müəyyənləşdirilməsi ifadələri adı altında pay torpaqları əllərindən çıxıb iri məmurların geniş torpaqlarına pay qatsın.
Ötən illər ərzində çəkilən zəhmət, axıdılan tər, qoyulan xərc, qon qazanc mənbəyi də beləcə yoxa çıxsın. Azərbaycanda mövcud 435 mindən çox pay torpaq sahibi illərdir dolanışığını o torpaqlardan çıxarır. Yaz əkinçi, yay -payız biçinçi,qış dilənçi kimi yaşayan kəndliyə əslində pay torpaqdan qazanc qalmır. Bir tikə halal çörəyini əlinin qabarı , alnının təri ilə qazanıb ömrü başa vurmaqla yaşayır. İstər meyvəçilik, istər tərəvəzlik, istər heyvandarlıq artıq kəndli üçün gəlili sahə hesab olunmur. Çünki xərci mənfəətindən çox olan kənd təsərrüfatı artıq gəlirli deyil, problemli sahəyə çevrilib. Əziyyətlə məhsul yetişdirən kəndliyə nə bazar tapılır, nə satdığı məhsuluna uyğun satış qiyməti diqtə edilir. Digər sahələrdəki kimi, kənd təsərrüfatında da tənəzzül, inkişafa göstərilməyən dəstək, təklif olunmayan güzəştlər , ildən-ilə artan inhisarçılıq, monopoliya kəndlinin əl qolunu bağlayıb və bağlamaqda davam edir. İllərdir pomidor istehsalçıları hələ Rusiyadan alternativ xarici bazar tapa bilmir. İxrac yerlərdə, idxal göylərdə sürünür. Bir sıra kənd təsərrüfatı təyinatlı məhsullara tələbat idxaldan asılıdır. Daxili bazarda da artan dəllal və məmur aqro biznesi Azərbaycan kəndlisini sıxışdırır. Kəndlinin başı məhsul yetişdirməyə qarışanda aiddəti qurumlar ona bazar tapmalı, alternativ seçim, dəstək imkanları yaratmalıdır. Əksinə iri məmur sahibkarlar güzəştli kredit və subsidiya hesabına aqroparklar yaradaraq xeyri də , qazancı da öz lehinə çevirir. Zəhməti hədər gedən kəndli isə illərdir nə torpağından qazanc götürür, nə də ona biçilən kəndli ömründən faydalanır.
Hər il kənd təsərüfatında kəndlinin əkinçilik və heyvandarlıqda istifadə etdiyi yem, ot , qida , pestisid, herbsid , tikinti məhsulları bahalanır. Kəndli bank, borc hesabına nə qədər pay torpağını əkib becərib borc sahibi olacaq? Maraqlı sualdır, həm də kədər dolu acınacaqlı vəziyyət. Axı o da dolanmaq, normal yaşamaq, ağır zəhmət və əziyyətinin bəhrəsini görmək, dadmaq istəyir. O da neft-qaz ölkəsinin vətəndaşıdır. İşsizik və qazanc azlığı kəndlini kənddən qaçaq edib. Qapılarda artan qıfıllar, boşalan evlər, yoxa çıxan gənc əhali barədə dövlət qurumları nə düşünür?. İndi də bu konsolidasiya fərmanı da qaş qayrılan yerdə göz çıxartmaq kimi oldu. Çox kəndli birmənalı etiraz edir ki, az da olsa, qazanc olmasa da, şoran da olsa pay torpağıma toxunmayın. O, kəndliyə paydır, əmanətdir, vətəndaş haqqı, vətəndaş qazancıdır. Hər halda onun sahibləndiyi, dövlətdən gördüyü yeganə paydır. Paydan isə pay olmaz.
Kəndlilər konsolidasiya nəticəsində kənd təsərrüfat təyinatlı torpaqların birləşməsini daha çox kolxoz kimi xarakter edir. Düşünür ki, sovet dövründə Rusiya etdiyini indi isə yerli məmur sahibkarlar edəcək. Torpaqların birləşdirilməsindən salınan kolxozda kəndlinin əməyindən istismar edilər, nəinki ona müştərək istifadə hüququ tanınar. Kəndli isə cibi boş olsa da nə orta əsr təhkimçi, nə də sovet dövrünün kolxoz kəndlisinə çevrilmək istəmir.
Atattv.az saytının xüsusi müxbiri Günel Sabirqızı