Ralli yarışlarının tarixi XX əsrin əvvəllərində - 1911-ci ildə keçirilən məşhur Monte-Karlo rallisi ilə başlayır. Avtomobillərin sadəcə sürətini deyil, həm də dözümlülüyünü və müxtəlif yol şəraitlərinə (qar, palçıq, çınqıl, asfalt) uyğunlaşmasını sınayan bu idman növü illər keçdikcə qlobal fenomene çevrildi.

Azərbaycanda motor idman növlərinə maraq xüsusilə 2016-cı ildən keçirilməyə başlanan Formula 1 yarışları ilə pik nöqtəyə çatdı. Ralli istiqamətdə isə ölkəmizdə həm yerli yolsuzluq yarışları, həm də Yolsuzluq Avtomobil İdmanı Federasiyası və Azərbaycan Avtomobil Federasiyası xətti ilə təşkil olunan müxtəlif ralli-reyd çempionatları, klassik avtomobil ralliləri və beynəlxalq yürüşlər keçirilir.

Təbii ki, Ralli yarışlarının Azərbaycan üçün faydalı, eyni zamanda narahatlıq yaradan tərəfləri vardır
Başqa sözlə, Ralli yarışlarının keçirilməsi ölkəmiz üçün geniş imkanlar açsa da, müəyyən çağırışlar da yaradır.

Bu yarışların müsbət tərəflərini və ölkəmiz üçün faydalarını araşdırdıqda bir neçə istiqamət diqqəti cəlb edir:

1.Regionların turizm potensialının üzə çıxarılması: Formula 1-dən fərqli olaraq, ralli yarışları adətən şəhər mərkəzində deyil, dağlıq, meşəlik və kələ-kötür ərazilərdə keçirilir. Bu da Azərbaycanın Qəbələ, Quba, Şuşa, İsmayıllı kimi dilbər guşələrinin beynəlxalq aləmdə təbliğinə böyük dəstək olur.

2.Kənd təsərrüfatı və regional iqtisadiyyatın canlanması: Yarış günlərində bölgələrdəki otellər, restoranlar, yerli xidmət obyektləri və nəqliyyat sektoru böyük gəlir əldə edir.

3.İnfrastrukturun inkişafı: Yarış marşrutlarının salınması və yenilənməsi nəticəsində ucqar kəndlərə və turizm zonalarına gedən yollar təmir olunur, rabitə və logistika imkanları yaxşılaşır.

4.Ölkə imicinin yüksəlməsi və idman mədəniyyəti: Azərbaycanın böyük idman yarışlarına ev sahibliyi etmək təcrübəsini artırır, gənclər arasında avtomobil idmanına və mühəndisliyə maraq yaradır.

Bu yarışların mənfi tərəflərini göz önünə gətirsək, bir sıra çağırışlar ortaya çıxır:

1.Yaxınlıqdakı məktəblərdə tədrisin pozulması və onlayn rejimə keçidin vacibliyi: Yarış marşrutlarının keçdiyi və ya intensiv hərəkətin olduğu ərazilərdə kütləvi nəqliyyat sıxlığı, səs-küy və təhlükəsizlik məhdudiyyətləri yaranır. Məktəblilərin təhlükəsizliyini təmin etmək, yollardakı tıxacların qarşısını almaq və tədris prosesinin kəsilməməsi üçün yaxın ərazilərdə yerləşən məktəblərin yarış günlərində müvəqqəti olaraq onlayn rejimə keçməsi həyati vaciblik daşıyır.

Ətraf mühitə və ekologiyaya təsiri: Güclü mühərrikli avtomobillərin təbiətdə hərəkəti torpaq aşınmasına - eroziyaya, bitki örtüyünün zədələnməsinə səbəb olur.

2.Yüksək maliyyə xərcləri: Beynəlxalq standartlara cavab verən ralli marşrutlarının hazırlanması, təhlükəsizlik tədbirləri və xüsusi texnikaların cəlb olunması böyük büdcə tələb edir.

3.Yol təhlükəsizliyi və ictimai narahatlıq: Yarışlar zamanı mülki yolların bağlanması yerli əhalinin gündəlik gediş-gəlişinə müvəqqəti çətinliklər yaradır.

Bəs sürət və təbiət, yaşıl balans və təhsilin fasiləsizliyi necə qorunmalıdır?
Fikrimizcə, Azərbaycanda ralli yarışlarının davamlı və səmərəli inkişafı üçün təşkilatçılar iki əsas prioritet üzərində cəmləşməlidir:

1.Ekoloji balansın qorunması: Mühərrikli nəqliyyat vasitələrinin təbiətə mənfi təsirini minimuma endirmək məqsədilə yarış marşrutları xüsusi qorunan təbiət ərazilərindən kənarda salınmalı və yarışlardan sonra ərazinin bərpası işləri aparılmalıdır.

2.Çevik təhsil mexanizmlərinin qurulması çox önəmlidir. Yarış ərazilərinə yaxın yerləşən təhsil müəssisələrində tıxacların və təhlükəsizlik risklərinin qarşısını almaq üçün onlayn tədrisə çevik keçid mexanizmləri tətbiq edilməlidir.

Bu yanaşma həm kütləvi idman tədbirlərinin uğurla keçirilməsinə, həm də şagirdlərin təhsil prosesinin kəsintisiz davam etməsinə imkan verəcəkdir.

Yeganə Qəhrəmanova

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,, ADPU-nun dosenti,
Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İctimai Birliyinin həmsədri,
ATA tv.az Xəbər Portalı baş direktoru