Azərbaycan elmi fikri tarixində elə simalar var ki, onların buraxdığı iz təkcə yazdıqları kitablarla deyil, açdıqları yeni cığırlarla ölçülür. Bu cığırın öncüllərindən biri, heç şübhəsiz, Azərbaycan EA Şərqşünaslıq İnstitutuna rəhbərlik etmiş ilk qadın professor Aida İmanquliyevadır. O, təkcə Şərq dünyasının qapılarını Qərb elmi metodologiyası ilə açan bir alim deyil, həm də sovet dövrünün qəliblərini qıran modern bir azərbaycanlı qadın obrazı idi.
Aida xanımın elmi fəaliyyəti monumental bir missiyaya söykənirdi: ərəb mühacirət ədəbiyyatının tədqiqi. Cübran Xəlil Cübran, Amin ər-Reyhani və Mixail Nüaymə kimi nəhənglərin yaradıcılığını, xüsusilə onların Nyu-Yorkda qurduqları "Qələmlər birliyi"nin (Rabitətül-qələmiyyə) fəlsəfəsini SSRİ məkanında sistemli şəkildə araşdıran ilk azərbaycanlı alim məhz o oldu. Aida İmanquliyeva sübut etdi ki, Şərq və Qərb mədəniyyətləri bir-birinə zidd deyil, əksinə, mühacirət ədəbiyyatında olduğu kimi bir-birini tamamlayan bütövün hissələridir. Onun rus dilində işıq üzü görən və sonradan müxtəlif dillərə tərcümə edilən fundamental monoqrafiyaları bu gün də dünya şərqşünaslarının stolüstü kitabıdır.
Lakin Aida İmanquliyeva fenomenini tamamlayan ən mühüm cəhət onun təşkilatçılıq istedadı və liderlik keyfiyyətləri idi. Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru işlədiyi illərdə o, qətiyyətli idarəçiliyi incə bir xanımlıq və analıq qayğısı ilə birləşdirə bilmişdi. Onun rəhbərliyi dövründə onlarla gənc alim müdafiə edərək elm dünyasına vəsiqə qazandı. O, rəhbər yox, sözün əsl mənasında yol göstərən bir mayak idi.
Aida İmanquliyeva 1992-ci ildə, ömrünün və yaradıcılığının ən məhsuldar çağında – 52 yaşında dünyasını dəyişdi. Lakin onun qısa, amma parlaq ömrü sübut etdi ki, intellekt, kübarlıq və vətənpərvərlik bir araya gələndə zamanı və məkanı aşan bənzərsiz bir irs yaranır. Bu gün onun adı təkcə Azərbaycan şərqşünaslığının zirvəsində deyil, həm də elm yolunda addımlayan hər bir gənc qadının ilham mənbəyində yaşayır.

Yeganə Qəhrəmanova

ADPU-nun dosenti, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.
ATXQ İctimai Birliyinin həmsədri,
ATA TV-nin direktoru