Azərbaycanda işsizlik riski yüksək olan ixtisaslar zaman-zaman mətbuatda dərc olunur, aidiyyəti qurum və karyera mütəxəssislər tərəfindən bu məsələ müzakirə olunur, problem və acı gerçəklər barədə palaz-palaz yazı və nitqlər söylənilir. Əgər bir ixtissas bazar iqtisadiyyatında özünə yer tapmırsa nə üçün hələ də ali və orta ixtissas müəssələrində tədris olunur? Nə üçün xeyli tələbə və valideynin gələcəyə dair arzu və istəkləri nəzərə alınmır. Təhsil alan, peşə öyrənən hər kəs sonunda işləmək, ixtisasına uyğun çalışmaq və iqtisadi təminatını qurmaq istəyir.
Bu il Azərbaycanın ali təhsil ocaqlarına 58 947 nəfər qəbul olub. Bu şəxslərdən gələcəkdə nə qədərinin işsiz qalması sual doğurur. Nəzərə alsaq ki, hər il ortalama 55-60 min civarında qəbul aparılır və onların yarısının işsiz yaxud öz ixtisası üzrə işləməməsi real faktlığında qalır. Ümumilikdə isə son illərdə bir sıra ixtisaslar üzrə plan yerlərinin sayı azaldılıb. Bu, ilk növbədə pedaqoji istiqamətlərə aiddir. Həmçinin bir sıra qeyri - pedaqoji ixtisaslarda, məsələn tarix istiqamətlərində qəbul yerlərinin azalması müşahidə olunur.
Bu əslində doğru addımdır, ancaq bu il yox, bir neçə il öncədən bu istiqamətdə addımlar atılmalıdır.

Həmin statistik məlumatlara baxanda məlum olur ki, ölkədə işsizlik riski yüksək olan ixtisaslarda gerçəkdən iş tapmaq son bir neçə ildə daha müşkül məsələyə çevrilib. Son illərdə xüsusilə pedaqoji ixtisasları bitirənlər arasında xeyli məzun müəllimlərin işə qəbul üzrə MİQ müsabiqəsindən yüksək bal toplasa belə vakansiya çatışmazlığı yaxud vakansiya "oyunbazlığı" səbəbindən işsiz qalır. Həmin işsiz ali təhsilli şəxslər il ərzində hazırlıq keçir, oxuyur, gərgin şəraitdə imtahana hazırlaşır. Nəticədə 80-90 bal üstü yüksək balla paytaxt və regionlarda vakansiya tapa bilmir. Hətta 95 üstü bal toplayan gənc heç müddətli müqavilə ilə belə düşə bilməməsinə dair məlumatı redaksiyamıza məyusluqla ifadə etmişdir. Təhsil ekspertləri də düşünür ki, ali məktəbə qəbul olmaq və diplom əldə etmək faktının özü mütəxəssisin əmək bazarında tələb görəcəyinə zəmanət vermir. Əsas məsələ məzunun işəgötürənlərin real olaraq ehtiyac duyduğu praktiki və peşəkar bacarıqlara nə dərəcədə yiyələnməsidir.
Hazırda əmək bazarında rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt, logistika, mühəndislik, informasiya texnologiyaları, informasiya təhlükəsizliyi və məlumatların analitikası sahələrinə mütəxəssislərə tələbat artır. Buna adekvat olaraq da ali təhsil müəssisələri ayrı-ayrı istiqamətlər üzrə qəbul planlarını iqtisadiyyatın gələcək ehtiyaclarını nəzərə alaraq artırmalı və ya azaltmalıdır. Ekspertlər isə Çin dili ilə bağlı ixtisaslarda yer sayının artırılmasını isə müvafiq mütəxəssislərə tələbatın artması ilə əlaqələndirir ki, bu da diqqət çəkən məqamdır.
Qeyd edək ki, kitabxanaçılıq, muzeyşünaslıq, sosial iş, eləcə də bəzi filologiya və regionşünaslıq ixtisasları kimi tələbatın məhdud olduğu istiqamətlər üzrə qəbulun artırılması məzunların öz ixtisasları iş tapa bilməməsi riskini yüksəldə bilər. Əmək bazarında daha az tələb olunan ixtisasların məzunları da rəqəmsal bacarıqlara, xarici dillərə və digər praktiki kompetensiyalara yiyələnməklə iş tapmaq şanslarını artıra bilərlər.
Sonda onu qeyd edim ki, təhsil siyasətinin əsas məqsədi sadəcə tələbələrin sayını artırmaq deyil, əmək bazarında real tələbat olan sahələr üçün keyfiyyətli mütəxəssislər hazırlamaq olmalıdır. Məzunlar isə öz potensial və bacarıqlarına, eləcə də bazarda real tələb olunan uyğun ixtisaslara yönəlməli, daha topladığı bala uyğun ixtisas seçim bir ömür özünü və ailəsini iş üzünə həsrət qoymamalıdır. Əks halda illərlə işsiz, yaxud iş axtaran kimi Dövlət Məşğulluq Agentliyində qeydiyyata düşəcək.

Atatv.az saytının təsisçisi və baş redaktoru Rasafil Bayramov