3 oktyabr 1993-cü il müstəqil Azərbaycanın inkişaf mərhələsinin başlanğıcı, ölkənin tarixində mühüm siyasi əhəmiyyətə malik tarixdir. Həmin vaxt prezident seçkisində ümumxalq səsverməsi ilə Heydər Əliyev hakimiyyətə gəldi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 98.84 faiz səslə Prezident seçilməsi ölkənin sonrakı siyasi və iqtisadi inkişafı üçün mühüm zəmin yaratdı. Ümummilli Liderin rəhbərliyi ilə həmin tarixdən etibarən bütün sahələri əhatə edən islahatların həyata keçirilməsinə başlanıldı.

Prezident İlham Əliyev oktyabrın 2-də Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) VIII Qurultayındakı çıxışında Heydər Əliyevin yenidən hakimiyyətə qayıtması prosesindən də bəhs edib. Bildirib ki, onun hakimiyyətə gəlməsi xalqın tələbi idi:

"Çünki xalq çox yaxşı bilirdi ki, məhz Heydər Əliyev Politbürodan, sovet hakimiyyətindən uzaqlaşdırılandan sonra iki həftə keçməmiş - 1987-ci ilin noyabrında erməni millətçilər Qarabağı Ermənistana birləşdirmək üçün məsələ qaldırmışdılar. Bu təklif sovet rəhbərliyi və Bakı cəlladı Qorbaçov tərəfindən dəstəklənmişdir. Faktiki olaraq sovet rəhbərliyi o vaxt öz qərarını vermişdi. Azərbaycanda isə hakimiyyətdə oturan satqın rəhbərlər və bütövlükdə satqın rəhbərlik, sadəcə olaraq, onların əlində bir alət idi. Təsəvvür edin, əgər Heydər Əliyev o vaxt Azərbaycanda olsaydı, heç vaxt imkan verə bilməzdi ki, Azərbaycan xalqının başına bu oyunlar açılsın".

Dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi

Sonrakı dövrdə, Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan xalqının iradəsi, Ulu Öndərə olan inamı, onun siyasi xətti uğurlu addımlara səbəb oldu.

Qeyd edək ki, Ulu Öndərin siyasi fəaliyyətində dövlətçilik məsələsi xüsusi yer tuturdu. Bu baxımdan, 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi mühüm tarixi hadisə oldu. Konstitusiyanın qəbulu müstəqil Azərbaycanın hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində mühüm mərhələ yaratdı. Dövlət hakimiyyətinin əsas prinsipləri, vətəndaş hüquq və azadlıqları, dövlət quruluşunun hüquqi əsasları müəyyənləşdirildi. Bununla yanaşı, ölkədə aparılan iqtisadi islahatlar Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar formalaşdırdı.

1994-cü ildə "Əsrin müqaviləsi"nin imzalanması isə Azərbaycanın enerji strategiyasının əsasını qoyan mühüm hadisələrdən biri kimi tarixə düşdü. Bu müqavilə ölkənin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsinə, xarici sərmayələrin cəlb olunmasına və enerji potensialının iqtisadi inkişaf üçün səfərbər edilməsinə imkan yaratdı.

Beləliklə, Heydər Əliyev dövründə formalaşan dövlətçilik və iqtisadi inkişaf modeli sonrakı mərhələlərdə Azərbaycanın imkanlarının genişlənməsinə zəmin yaratdı.

Siyasi irsin davamı

Heydər Əliyevin siyasi irsinin əsas xüsusiyyətlərindən biri onun konkret bir tarixi dövrün çərçivəsində qalmaması və sonrakı mərhələlərdə inkişaf etdirilməsidir. 2003-cü ildən etibarən Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasətdə dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi potensialın artırılması, ordu quruculuğunun gücləndirilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi istiqamətləri davam etdirildi. İllər ərzində Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının artması dövlətin müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi üçün də yeni resurslar yaratdı. Müasir hərbi texnologiyaların əldə edilməsi, ordunun maddi-texniki bazasının yenilənməsi, hərbi qulluqçuların peşəkarlığının artırılması və müdafiə sənayesinin inkişafı Azərbaycanın milli təhlükəsizlik strategiyasında mühüm yer tutdu. Bu prosesin nəticələri 2020-ci ildə özünü xüsusilə aydın şəkildə göstərdi.

Tarixi Zəfərə aparan yol

Həmin il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın müasir tarixinin ən mühüm hadisələrindən biri oldu. 44 gün davam edən hərbi əməliyyatlar nəticəsində Azərbaycan düşmən tapdağında olan ərazilərini işğaldan azad etdi. 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatla - Ermənistanın kapitulyasiyası ilə - hərbi əməliyyatların dayandırılması və bölgədə yeni reallıqların formalaşması rəsmiləşdirildi.

Vətən müharibəsində əldə olunan nəticə Azərbaycanın uzun illər ərzində həyata keçirdiyi dövlət quruculuğu, ordu quruculuğu, iqtisadi inkişaf və diplomatik fəaliyyətin yaratdığı imkanların fonunda baş verdi. Bu baxımdan, 1993-cü ildən etibarən dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi ilə 2020-ci ildə əldə olunan hərbi nəticələr arasında siyasi və tarixi ardıcıllıq məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Lakin Azərbaycan üçün qarşıda daha bir mühüm mərhələ dayanırdı: dövlət suverenliyinin ölkənin bütün ərazisində tam təmin edilməsi. 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycan dövlətinin suverenliyi ölkənin bütün ərazisində bərpa edildi. Beləliklə, 1993-cü ildə dövlətçiliyin qorunması və möhkəmləndirilməsi ilə başlayan siyasi proses 2020-ci ildə ərazi bütövlüyünün bərpası, 2023-cü ildə isə suverenliyin tam təmin olunması ilə yeni məzmun qazandı.

Böyük Qayıdış və yeni inkişaf mərhələsi

Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpasından sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsidir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramı Azərbaycanın müharibədən sonrakı inkişaf gündəliyinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib. Şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, nəqliyyat və enerji infrastrukturunun yaradılması, sosial obyektlərin inşası, məşğulluq imkanlarının formalaşdırılması və insanların öz doğma yurdlarına qayıtması azad edilmiş ərazilərin gələcək inkişafının əsas komponentləridir. Bu proses yalnız dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin bərpası deyil, eyni zamanda, həmin ərazilərin Azərbaycanın iqtisadi və sosial həyatına yenidən inteqrasiyası baxımından da əhəmiyyət daşıyır.

Bugünkü Azərbaycan dövlətinin qarşısında artıq yeni vəzifələr dayanır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, Böyük Qayıdış prosesinin sürətləndirilməsi, ölkənin iqtisadi potensialının artırılması, nəqliyyat və logistika imkanlarının genişləndirilməsi, regionda davamlı sülhün və əməkdaşlığın təşviqi həmin vəzifələr sırasındadır.

Bu mənada, Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi yol ayrı-ayrı hadisələrdən ibarət deyil, bir-birini tamamlayan tarixi mərhələlər zənciridir. Dövlətçilik əsaslarının möhkəmləndirilməsi, iqtisadi potensialın artırılması, ordu quruculuğu, beynəlxalq mövqelərin gücləndirilməsi, ərazi bütövlüyünün bərpası və suverenliyin tam təmin edilməsi bu ardıcıllığın mühüm halqalarını təşkil edir.

Beləliklə, xalqın tələbi ilə Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın müstəqil dövlətçilik tarixində mühüm dönüş yaratdı. Onun rəhbərliyi ilə dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, siyasi sabitliyin təmin olunması və iqtisadi inkişaf üçün əsasların yaradılması sonrakı mərhələlər üçün mühüm zəmin formalaşdırdı. Bu siyasi irsin davam etdirilməsi nəticəsində Azərbaycan illər ərzində iqtisadi və hərbi potensialını gücləndirdi, beynəlxalq mövqelərini möhkəmləndirdi. 2020-ci il Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasına, 2023-cü ildə baş verən hadisələr isə dövlət suverenliyinin ölkənin bütün ərazisində tam təmin olunmasına gətirib çıxardı.

Bu baxımdan, Milli Qurtuluşdan tarixi Zəfərə, Zəfərdən isə Böyük Qayıdış mərhələsinə qədər uzanan yol Azərbaycan dövlətçiliyinin müasir tarixinin əsas siyasi xəttini təşkil edir. Heydər Əliyevin formalaşdırdığı dövlətçilik irsinin sonrakı mərhələlərdə davam etdirilməsi isə bu tarixi prosesin mühüm elementlərindən biri kimi çıxış edir.(Report)