Çay süfrəsi arxasında oturan bir ailə təsəvvür edin. Masanın üstündə buğlanan çay, dadlı təamlar var. Lakin masada qəribə bir sükut hökm sürür. Atanın gözü xəbər lentində, ananın diqqəti sosial şəbəkədəki rəngarəng fotolarda, övladın barmaqları isə ekranda sürətlə hərəkət edən videolardadır. Bədənən eyni məkanda, eyni masanın ətrafında olan bu insanlar ruhanə və fikrən bir-birindən minlərlə kilometr uzaqdadırlar. Bu, artıq hansısa elmi-kütləvi filmin ssenarisi deyil; bu gün Azərbaycanın minlərlə evində, çayxanasında və qonaqlığında hər gün təkrarlanan real mənzərədir.

Azərbaycan cəmiyyəti əsrlər boyu canlı ünsiyyəti, ailəyə və qohumluq münasibətlərinə bağlılığı ilə seçilib. Qonaqlıqlar, böyüklərin nəsihəti, çay süfrəsi arxasında edilən uzun-uzadı samimi söhbətlər milli düşüncəmizin, mənəvi varlığımızın ayrılmaz tərkib hissəsi olub. Lakin son illərdə texnologiyanın, xüsusən də smartfonların və sosial şəbəkələrin həyatımıza sürətli daxil olması bu canlı ünsiyyət zəncirini qırmağa başlayıb. Biz fərqinə varmadan yeni bir sosial fenomenlə — “birlikdə yalnızlıq”la üz-üzə qalmışıq.

Sual olunur: Texnologiya bizi yaxınlaşdırır, yoxsa uzaqlaşdırır? Şübhəsiz ki, smartfonlar dünyanın o biri başında olan doğmamızla saniyələr içində görüntülü danışmaq imkanı verir. Amma eyni zamanda, yanımızda oturan insana bir kəlmə söz deməyə vaxtımızı və həvəsimizi əlimizdən alır. Virtual aləmdə minlərlə “dostu”, yüzlərlə “bəyənməsi” olan gənc real həyatda dərdini bölüşməyə canlı bir həmsöhbət tapmaqda çətinlik çəkir. Çünki ekran arxasındakı emosiyalar süni, real həyatdakı göz təması və səmimiyyət isə əvəzolunmazdır.

Ailə daxilində yaranan bu rəqəmsal sədd xüsusilə böyüyən nəslin psixologiyasına və tərbiyəsinə ciddi təsir göstərir. Valideynin diqqətini telefondan ayıra bilməməsi uşaqda özünü dəyərsiz hissetmə hissi yaradır. Digər tərəfdən, kiçik yaşlarından planşet və smartfonla böyüyən uşaqlar canlı ünsiyyət qurmaq, emosiyalarını ifadə etmək və cəmiyyətə inteqrasiya olunmaqda çətinlik çəkirlər. Biz uşaqlarımıza texnologiyadan istifadə etməyi öyrədirik, amma onlarla danışmağı, onları dinləməyi unuduruq.

Nə etməli? Əlbəttə ki, müasir dövrdə texnologiyadan imtina etmək nə mümkündür, nə də doğru. Həll yolu imtina etməkdə deyil, rəqəmsal balans yaratmaqdadır. Ailələrdə “telefonsuz zonalar” (məsələn, şam yeməyi masası) və “telefonsuz saatlar” müəyyən edilməlidir. Çay süfrələrinin, canlı söhbətlərin istiliyini rəqəmsal dünyanın soyuq ekranlarına qurban verməməliyik.

Unutmayaq ki, həyat ekranın o biri tərəfində axıb gedən görüntülərdən ibarət deyil. Real həyat — doğmalarımızın gözünün içinə baxaraq gülümsəmək, onların səsini eşitmək və eyni havanı paylaşmaqdır. Ekranları bir kənara qoyub bir-birimizə baxmağın vaxtı çoxdan çatıb.

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,, ADPU-nun dosenti,
Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İctimai Birliyinin həmsədri,
ATA tv.az Xəbər Portalı baş direktorunun l müavini