Təhsil ocaqlarında artan davranış pozuntuları, müəllim laqeydliyi və şagird aqressivliyi heç də ürəkaçan vəziyyətdə deyil. Mütəmadi bunu sübut edəcək faktların baş verməsi və təkrarlanması da cəmiyyəti və aidiyyəti qurumları düşündürməlidir. Çünki bu günün məktəblisi sabahın müstəqil vətəndaşıdır. Bu gün laqeyd münasibət bəslədiyimiz hal getdikcə təkrarlanır, artır və ciddi travmatik hala çevrilir.

Dünən Bakının Yasamal rayonunda yerləşən 225 nömrəli tam orta məktəbdə 7-ci sinif şagirdinin dördüncü mərtəbənin pəncərəsindən özünü ataraq intihar etməsi xəbəri cəmiyyəti dərindən sarsıtdı. Lakin hadisənin dərhal ardınca təhsil müəssisəsinin önündə baş verən digər insident – bədbəxt hadisəni işıqlandırmağa gələn media əməkdaşlarının (REAL TV, Space TV və Baku TV heyətinin) təcavüzə və aqressiv fiziki zorakılığa məruz qalması – məktəb daxilindəki tərbiyə, idarəetmə və davranış böhranının hansı həddə çatdığını çılpaqlığı ilə ortaya qoydu.
Bu dəhşətli mənzərə sübut edir ki, problem təkcə bir şagirdin fərdi faciəsi deyil; məktəb mühitinin özü artıq aqressiya və laqeydliyin ocağına çevrilib. Şagird artıq alət, nəticədir.

Jurnalistin Döyülməsi: tərbiyə və "Məktəb Mədəniyyəti"nin iflası

İctimai vəzifəsini yerinə yetirən media mütəxəssislərinə qarşı yönələn təpiklər, vəhşicəsinə hücum və təhqirlər təhsil müəssisələrindəki intizam və etika qaydalarının tamamilə iflas etdiyini göstərir. Şahidlərin və zərərçəkən jurnalistlərin iddialarına görə, hücumun məhz məktəb qarovulçusu tərəfindən provokasiya edilməsi və bəzi şagirdlərin, eləcə də böyüklərin bu zorakılığa qoşulması acınacaqlı reallıqdır. Məktəb həyətində kütləvi şəkildə nümayiş etdirilən bu aqressiya bir neçə ciddi sualı doğurur:
Məktəb kontingenti hər hansı böhran anında niyə dərhal hüquqi və sivil çərçivədən çıxıb fiziki gücə əl atır?
Məktəbin mühafizəsinə, rəhbərliyinə tapşırılan şəxslər özləri zorakılıq carçısıdırsa, şagirdlərdən hansı nümunəvi davranışı gözləmək olar?
Bu hadisə göstərir ki, məktəblərdə "ictimai davranış qaydaları", "başqalarının hüquqlarına hörmət" və "humanizm" kimi anlayışlar sadəcə kağız üzərində qalıb.

Məktəb Psixoloqlarının fəaliyyətsizliyi və qeyri-peşəkarlığı

Məktəblərdə mütəmadi olaraq baş verən bullinq, mobbinq, zorakılıq, qətl, intiharlar və intihara cəhdlər birbaşa olaraq psixoloji xidmətin keyfiyyətini sorğu-sual altına qoyur. 225 nömrəli məktəbdə intihar edən azyaşlının daha əvvəl anasını itirdiyi və ailəsində ağır psixoloji travmaların olduğu bildirilir.
Bu cür "risk qrupuna" daxil olan şagirdlərlə məktəb psixoloqu hansı işi aparıb? Cavab əlbəttə bəllidir: praktiki olaraq heç bir effektiv iş görülməyib. Ölkə məktəblərində psixoloq ştatının işi çox vaxt rəsmi hesabatlar yazmaqdan və formal testlər keçirməkdən ibarətdir. Nəzərə alanda ki, ölkə üzrə 4 minə yaxın ümumi təhsil ocaqlarında 1.6 milyondan çox şagird təhsil alır və 130 mindən çox müəllim də həm təhsil, həm də tərbiyə adı ilə məktəbdə çalışır. Məktəblərdə Preventiv (qabaqlayıcı) addımlar olmalıdır. Psixoloqlar şagirdin davranışındakı depressiv meylləri, qapanmaları və ya aqressiyanı vaxtında aşkar edib müdaxilə edə bilmirlər. Yəni ciddi peşəkar yanaşmanın çatışmazlığı var. Məktəblərdə real terapevtik biliklərə sahib, böhran anlarında uşaqla dil tapa bilən mütəxəssislər çox azdır. Bu sahədəki kadrların qeyri-peşəkarlığı şagirdləri tamamilə taleyin ümidinə buraxır.

Ümumtəhsil ocaqlarlarında İnstitusional boşluq və çıxış yolları var.

Hadisədən dərhal sonra aidiyyəti qurumların məktəbə təcili olaraq psixoloqlar briqadası cəlb etməsi və "dəstəkləyici söhbətlər" aparması gecikmiş bir reaksiyadır. Psixoloq uşağa intihardan sonra deyil, intihardan əvvəl kömək etməli idi.
Təhsil sistemində köklü islahatlar aparılmadıqca, məktəb rəhbərliklərinin və mühafizə sisteminin peşəkar fəaliyyəti təmin edilmədikcə, məktəblər təhlükəsiz elm ocağı yox, aqressiyanın baş alıb getdiyi mühitlər olaraq qalacaq. Media nümayəndələrinə qarşı edilən bu vəhşi hücum cəmiyyətə verilən sonuncu siqnaldır – təhsil sistemində tərbiyə və psixoloji xidmət tamamilə yenidən qurulmalıdır. Media əməkdaşları da elə vəziyyətdə təmkinli davrandığı qədər döyülən həmkarına dəstək olmalı, zoraklığın səngiməsinə yardım etməlidir. Əks halda belə qanunsuz halların artması qaçılmazdır. Peşəsini yerinə yetirən jurnalistə mane olmaq və ona təkləyərək fiziki zərbələr endirmək cinayətdir.

Günel SABİRqızı
Azadtv.az saytının xüsusi müxbiri