Rəqəmsal dövrün maliyyə tərəqqisi: Azərbaycan bank sistemində sığorta məhsullarının tətbiqi, həqiqətən, qənaətbəxşdirmi?

Azərbaycanın maliyyə bazarları son illər sürətli rəqəmsal transformasiya dövrünü yaşayır. Banklar sadəcə kredit verən və ya depozit qəbul edən klassik maliyyə qurumu olmaqdan çıxaraq, hərtərəfli ekosistemlərə çevrilirlər. Bu ekosistemlərin ayrılmaz və ən gəlirli hissələrindən biri isə bank-sığorta (bancassurance) xidmətləridir. İstehlakçılar mobil tətbiqlərə daxil olarkən bir neçə kliklə səyahət, tibbi, əmlak və ya kasko sığortası əldə edə bilirlər. Lakin sual açıq qalır: Azərbaycan bank sistemində sığortanın tətbiqi həqiqətənmi qənaətbəxş səviyyədədir, yoxsa biz yalnız səthi rəqəmsal inteqrasiyanın şahidi oluruq?
Yerli bankların aparıcı oyunçuları (ABB, Kapital Bank, Paşa Bank, Unibank və s.) sığorta şirkətləri ilə əməkdaşlığı maksimum avtomatlaşdırmağa çalışırlar. Müştəri bankın mobil tətbiqindən ipoteka və ya istehlak krediti götürərkən həyat və ya əmlak sığortasını məcburi və ya könüllü şəkildə dərhal rəqəmsal formada rəsmiləşdirə bilir. Bu, prosesi sürətləndirir və əməliyyat xərclərini azaldır.
Rəqəmsal əlçatanlıq baxımından dinamika müsbətdir, lakin məhsul çeşidi və keyfiyyət tərəfindən yanaşdıqda mənzərə o qədər də birtərəfli deyil. Bazar hələ də klassik və məcburi sığorta növlərinin üzərində qurulub. Kreditlərlə bağlı sığortalar banklar üçün təhlükəsizlik yastığı rolunu oynasa da, əhalinin öz təşəbbüsü ilə bank vasitəsilə əldə etdiyi könüllü sığorta (voleybol, tibbi sığorta, fərdi qəza və s.) portfelinin payı hələ də ürəkaçan deyil.
Bank sektorunda sığorta məhsullarının tam potensialı ilə işləməsinə mane olan bir sıra obyektiv və subyektiv səbəblər mövcuddur:
Sığorta mədəniyyətinin aşağı olması: Cəmiyyətdə sığortaya hələ də "lazımsız xərc" və ya "məcburi vergi" kimi baxılır. Müştərilər baş verə biləcək risklərin maliyyə nəticələrini öncədən düzgün qiymətləndirə bilmirlər.
Şəffaflıq və etimad problemi: Sığorta ödənişlərinin alınması mexanizmində bəzən yaşanan bürokratik əngəllər, sənədləşmə çətinlikləri və xırda şriftlə yazılmış istisnalar bank vasitəsilə sığorta alan vətəndaşların inrsiyasını artırır. Müştəri hər hansı bir sığorta hadisəsi baş verdikdə bank və ya sığorta şirkəti tərəfindən sürətli dəstək görmədikdə növbəti dəfə imtina edir.
İnteqrasiya və fərdiləşdirmə çatışmazlığı: Banklar müştərinin maliyyə davranışını (kartdakı xərcləri, gəlir axını, həyat tərzi) süni intellekt vasitəsilə təhlil edərək ona fərdi sığorta təklifləri təqdim etməkdə hələ də ibtidai mərhələdədirlər. Təkliflər adətən kütləvi xarakter daşıyır və hədəfli olmur.
İşçi heyətinin motivasiyası: Bir çox filiallarda bank işçiləri sığorta məhsullarını dərindən bilmədikləri üçün onları passiv şəkildə, sadəcə plan xatirinə təklif edirlər ki, bu da müştəridə narazılıq yaradır.
Azərbaycan bank sistemində sığortanın tətbiqini birmənalı olaraq "qənaətbəxş" qiymətləndirmək çətindir. İnfrastruktur, texnoloji tətbiqlər və rəqəmsal kanallar baxımından son illərdə böyük sıçrayış əldə olunub – proseslər sürətlənib, filiallara getmədən əməliyyat aparmaq mümkündür. Lakin xidmətin keyfiyyəti, müştəri məmnuniyyəti, sığorta savadlılığı və könüllü məhsulların penetrasiya səviyyəsi hələ də tələblərdən geri qalır.
Sistemi həqiqətən qənaətbəxş səviyyəyə qaldırmaq üçün banklar sığorta şirkətləri ilə sıx şəkildə böyük verilənlər (Big Data) əsasında analitika qurmalı, zərərin tənzimlənməsi (claim settlement) prosesini tam rəqəmsallaşdırıb avtomatik ödəmə mexanizmlərinə keçirməlidirlər. Müştəri sığortanın ona real fayda verdiyini hiss etdikdə, bank-sığorta münasibətləri məcburi öhdəlikdən qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlığa çevriləcək.

Yeganə Qəhrəmanova
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,, ADPU-nun dosenti,
Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İctimai Birliyinin həmsədri,
ATA tv.az Xəbər Portalı baş direktorunun l müavini