Sentyabr ayının gəlişi ilə Bakıda həyat ritmi köklü şəkildə dəyişir. Yüz minlərlə şagird və tələbənin eyni vaxtda təhsil müəssisələrinə axışması paytaxtın nəqliyyat və infrastruktur sistemini növbəti dəfə ciddi sınaq qarşısında qoyur. Müvafiq dövlət qurumları hər il avtobus intervallarını tənzimləmək, metroda pik saatlar rejimini aktivləşdirmək və məktəb ətraflarında təhlükəsizliyi artırmaq istiqamətində addımlar atsa da, illərdir həllini tapmayan xroniki sıxlıq mənzərəsi yenidən təkrarlanır.

Paytaxt nəqliyyatının yükünü ağırlaşdıran əsas amillər təkcə avtomobil sayının artması deyil, həm də infrastruktur dəyişiklikləridir:

Stansiya və yol təmirləri: Metro şəbəkəsində həyata keçirilən yenidənqurma, xətlərin ayrılması layihələri və ya müəyyən stansiyalarda aparılan təmir işləri sərnişin axınının alternativ yerüstü nəqliyyat vasitələrinə yönəlməsinə səbəb olur.

Ali təhsil müəssisələrinin mərkəzləşməsi: Bakı Dövlət Universiteti, Azərbaycan Texniki Universiteti, Azərbaycan Dərbət Neft və Sənaye Universiteti, Azərbaycan Dillər Universiteti və Pedaqoji Universitet kimi nəhəng ali məktəblərin şəhərin məhz mərkəzi arteriyalarında yerləşməsi səhər və axşam saatlarında xaos yaradır.

Fərdi avtomobil asılılığı: ictimai təhsil müəssisələrində mütəşəkkil məktəbli avtobusu (School Bus) sisteminin olmaması səbəbindən valideynlərin şagirdləri fərdi nəqliyyatla daşıması məktəb önlərində ikinci və üçüncü cərgə parklanmalara, nəticədə isə hərəkətin tam dayanmasına gətirib çıxarır.

Bəs çıxış yolu kimi ali məktəblər onlayn və ya hibrid formata keçə bilərmi?
Yaranmış nəqliyyat böhranını yumşaltmaq üçün irəli sürülən ən real və müasir təkliflərdən biri ali təhsil müəssisələrində dərslərin müvəqqəti və ya hibrid formata keçirilməsidir.

1. İnfrastruktur bərpa olunanadək onlayn təhsil.
Təmir, yenidənqurma və ya tikinti işləri səbəbindən fəaliyyəti məhdudlaşan metro stansiyalarına yaxın ərazidə yerləşən ali məktəblərdə tədrisin ilk həftələrdə onlayn təşkil olunması nəqliyyat yükünü kəskin azalda bilər. Xüsusilə nəzəri mühazirələrin distant formata keçirilməsi minlərlə tələbənin eyni saatda yola çıxmasının qarşısını alar.

2. Dərs saatlarının pilləli qrafiki.
Bütün ali məktəblərdə mühazirələrin saat 08:30 və ya 09:00-da başlaması əvəzinə, fərqli universitetlər üçün dərs saatları pilləli tənzimlənə bilər (məsələn, bəzilərində 08:00, bəzilərində 10:00). Bu, pik saatlarda sərnişin sıxlığının zaman kəsiyinə bərabər paylanmasına kömək edər.

3. Hibrid tədris modeli.
Bakalavr və magistr pillələrində mühazirə dərslərinin onlayn, praktiki və laboratoriya məşğələlərinin isə əyani keçirilməsi həm təhsilin keyfiyyətini qoruyar, həm də şəhər infrastrukturuna düşən təzyiqi minimum yarısına endirər.

Bakının məktəb və universitet mövsümünə hazırlığı təkcə asfalt yeniləmək və ya avtobus sayını artırmaqla bitmir. Şəhərin nəqliyyat şəbəkəsi fiziki olaraq bu qədər intensiv axını eyni vaxtda qarşılamaq gücündə deyil. Rəqəmsal təhsildən çevik idarəetmə vasitəsi kimi istifadə etmək və ali məktəblərdə hibrid modelə keçmək şəhərdəki nəqliyyat kollektivini aradan qaldırmaq üçün ən sürətli və effektiv çıxış yoludur.

Yeganə Qəhrəmanova

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,, ADPU-nun dosenti,
Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İctimai Birliyinin həmsədri,
ATA tv.az Xəbər Portalı baş direktorunun l müavini