Ali məktəb müəlliminin sosial təminatı və elmimizin gələcəyi

Uzun illərdir ki, ölkəmizin elmi-pedaqoji ictimaiyyətində bir məsələ dövri olaraq gündəmə gəlir və yenidən unudulur: Ali məktəb müəllimləri dövlət qulluqçusu sayılmalıdırmı?

Müzakirələr nə qədər qızğın keçsə də, bu günədək məsələ ilə bağlı yekun hüquqi addım atılmayıb. Lakin bu mövzu sadəcə inzibati terminologiya və ya sadə ad dəyişikliyi deyil. Məsələ dövlətin elmlə, ali təhsillə və gələcəyin mütəxəssis kadrlarını yetişdirən insanla qurduğu münasibətin strateji modelidir.

Bu status niyə bu qədər vacibdir?
Bu gün ali məktəblərdə dərs deyən mütəxəssislərin böyük hissəsi elmi dərəcələrə (fəlsəfə doktoru, elmlər doktoru) sahibdir. Lakin mövcud əmək şərtləri və sosial müdafiə mexanizmləri çox vaxt həmin akademik potensialın lazımi səviyyədə qiymətləndirilmədiyini göstərir. Bu mənada ali məktəb müəllimlərinin dövlət qulluqçusu statusu alması bur sıra müsbət nəticələrə səbəb ola bilər:

1.Sosial müdafiə və pensiya təminatı: Dövlət qulluqçuları üçün müəyyən edilmiş pensiya təminatı və sosial paketlər ali məktəb müəllimlərinin də uzun illər elmi fəaliyyətlə rahat məşğul olmasına, pensiya yaşına çatdıqda reveals layiqincə təmin olunmasına zəmin yarada bilər.

2.Gənc kadrların elmə cəlb olunması: Hazırda gənc, istedadlı tədqiqatçıların universitetlərdən daha çox özəl sektora və ya xaricə üz tutmasının əsas səbəblərindən biri akademik sahədə gələcək sosial zəmanətin zəif olmasıdır. Bu statusun verilməsi alimliyə prestij və iqtisadi sabitlik qazandırar.

Peşəkar məsuliyyətlilik: Statudakı dəyişiklik yalnız hüquqlar yox, həm də ciddi vəzifə öhdəlikləri gətirər. Məsuliyyət artar, bu isə tədrisin keyfiyyətinə bilavasitə təsir edər.

Bəs ali məktəb müəllimlərinə dövlət qulluqçusu statusunun verilməsi necə reallaşa bilər? Mütəxəssislər mexanizmin tədricən və ədalətli meyarlar əsasında qurulmasını təklif edirlər:

Diferensial yanaşmaya əsasən dövlət qulluqçusu statusu ştatda olan hər bir müəllimə avtomatik verilmir. Bura birinci mərhələdə il ərzində gördüyü işlərə görə reytinqi yüksək olan, elmi nailiyyətləri ilə fərqlənən və müəyyən pedaqoji staja və elmi dərəcəyə malik professor-müəllim heyəti cəlb edilə bilər.

Bu prosesdə bir məsələ də unudulmamalıdır. Mülki dövlət qulluğu, yəni nazirlik, icra orqanları ilə akademik fəaliyyətin xüsusiyyətləri fərqli olduğundan Universitet azadlığı qorunmalıdır. Fikrimizcə, bu səbəbdən tətbiq olunacaq mexanizm "Akademik dövlət qulluğu" kimi xüsusi status şəklində reallaşdırılsa daha düzgün olar.

Ali təhsil müəssisələrinin publik hüquqi şəxsə keçidi prosesində dövlət qulluqçusu statusunun təmin olunması mexanizmi elə qurulmalıdır ki, ali məktəbin sərbəstliyinə xələl gəlməsin.

Unutmayaq ki, ali məktəb müəlliminə dövlət qulluqçusu statusunun verilib-verilməməsi sadəcə bir status məsələsi deyil — bu, ölkədə elmin və ali təhsilin gələcəyinə qoyulan investisiyadır. Müəllim kürsüdə oturarkən məişət qayğılarını deyil, auditoriyadakı gənclərin elmi potensialını düşünməlidir. İslahatın məntiqli və pilləli həyata keçirilməsi ali təhsildə kütləviliyi keyfiyyətə və akademik nüfuza çevirə bilər.

Yeganə Qəhrəmanova

ADPU-nun dosenti,
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,
Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İctimai Birliyinin həmsədri,
ATA TV-nin direktoru