Paytaxta hər dəfə yağış yağan kimi Bakı sakinlərinin əhvalı dəyişir: qısa müddətdə küçələr gölməçələrə, yollar isə keçilməz su hövzələrinə çevrilir. Avtomobillər yollarda qalır, piyadalar səkiləri keçmək üçün alternativ yollar axtarmağa məcbur olurlar. Təbii hadisə olan yağış, qəribə də olsa, hər dəfə şəhər infrastrukturumuz üçün sanki gözlənilməz "təbii fəlakət"ə çevrilir. Halbuki suyun göydən yağması meteoroloji qanunauyğunluqdur və hər il təkrarlanır. Bəs niyə illərdir bu mənzərə dəyişmir, görünən fəsadların arxasında hansı sistemli problemlər gizlənir?

Bakı son illərdə sürətli urbanizasiya, memarlıq transformasiyası və müasir binaların inşası ilə diqqət çəkir. Mərkəzi küçələrdəki estetik yeniliklər, səliqəli parklar və təmirli fasadlar göz oxşayır. Təəssüf ki, şəhərin yeraltı kommunikasiya xətləri, drenaj və yağış-kanalizasiya sistemləri bu sürətli inkişaf tempinə adekvat şəkildə yenilənməyib.

Mövcud drenaj şəbəkələrinin əksəriyyəti ötən əsrin ortalarında, tamamilə fərqli miqyaslı və daha az əhalisi olan şəhər üçün layihələndirilib. Şəhərin həddindən artıq betonlaşması isə vəziyyəti daha da pisləşdirir. Torpağın təbii udma qabiliyyətini təmin edən yaşıl sahələrin yerinə asfalt və tikililərin salınması yağış sularının təbii yolla süzülməsinə mane olur. Nəticədə bütün su birbaşa səthə axaraq küçələri iflic edir.

Problemin köklü səbəbləri niyə araşdırılıb qarşısı alınmır?
Bu sahədə kompleks yanaşma və uzunmüddətli proqnozlaşdırma vaciv olsa da, təəssüf ki, bu sahədə işləri zəifliyi, infrastruktur layihələrinin çox vaxt qısamüddətli kosmetik həllərə əsaslandığı diqqəti cəlb edir. Yollar asfaltlanarkən və ya yenidən qurularkən suyun axıdılma bucaqları, relyef xüsusiyyətləri və gələcək iqlim dəyişiklikləri hər zaman tam nəzərə alınmır.

Nəzarət mexanizmləri və qulluq məsələsi də lazımi səviyyədə deyil. Mövcud yağış-drenaj xətlərinin mütəmadi olaraq təmizlənməməsi, tikinti tullantıları və məişət zibilləri ilə tutulması yağış sularının yeraltı şəbəkəyə daxil olmasını əngəlləyir. Bəzi hallarda isə plansız tikintilər mövcud drenaj xətlərinin istiqamətini pozur və ya onları sıradan çıxarır.

Məlumdur ki, bu vəziyyətdə mühəndis səhvləri də az rol oynamır. Bəzi küçə və prospektlərdə yenidənqurma işlərindən sonra səviyyə fərqlərinin düzgün hesablanmaması ucbatından suyun yığılması üçün təbii "çuxurlar" yaranır.

Sözsüz ki, bu problemin aradan qaldırılması üçün birtərəfli tədbirlər deyil, radikal və elmi əsaslandırılmış dövlət strategiyası tələb olunur:

İnventarizasiya və şəhərin baş plan lazımi səviyyəyə gətirilməli, Bakının bütün yeraltı kommunikasiya və drenaj xətləri rəqəmsal xəritə üzərindən tam inventarizasiyadan keçirilməlidir. Şəhərin drenaj baş planı müasir iqlim şəraitinə və leysanların intensivliyinə uyğun olaraq yenidən işlənməlidir.

Dünya təcrübəsində geniş istifadə olunan süngər şəhər prinsipi tətbiq edilməlidir. Yaşıl zonaların artırılması, sukeçirən səki materiallarının istifadəsi və yağış sularının toplanaraq təkrar istifadəsi təmin olunmalıdır.

Smart monitorinq və təmizlik də bu işdə xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Yağış xətlərinin mütəmadi olaraq təmizlənməsi üçün avtomatlaşdırılmış təmizləmə qurğuları quraşdırılmalı və rəqəmsal sensorlar vasitəsilə tıxanma təhlükəsi olan nöqtələr əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

Yeni tikilən yaşayış kompleksləri və obyektlərin istismara verilməsindən əvvəl onların daxili yağış suları axıdılması sisteminin ümumi şəhər şəbəkəsinə təsiri ciddi ekoloji-mühəndis ekspertizasından keçməlidir.

Bakı tarixiliyi və müasirliyi özündə birləşdirən gözəl paytaxtımızdır. Bu şəhərin küçələrində hər yağış yağanda yaşanan narahatlıqlar artıq keçmişdə qalmalıdır. Çünki əsl inkişaf yalnız fasadların gözəlliyi ilə deyil, həm də gözə görünməyən, lakin həyati əhəmiyyət daşıyan infrastrukturun mükəmməlliyi ilə ölçülür. Yağış yağarkən Bakımızda yaranan xoşagəlməz vəziyyət nəinki bizi, şəhərimizin gözəlliyinə və təmizliyinə hehran olan xarici vətəndaşları və turistləri də peşman edir.

Yeganə Qəhrəmanova

ADPU-nun dosenti, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,

Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İctimai Birliyinin həmsədri,

İctimai Xəbər Agentliyi və ATA TV-nin direktoru