• Ana səhifə
  • Haqqımızda
  • Reklam
  • Əlaqə
  • Gündəm
  • Siyasət
  • İqtisadiyyat
  • Cəmiyyət
  • Araşdırma
  • Hadisə
  • Müsahibə
  • Mədəniyyət
  • Dünya
  • İdman
  • Maraqlı
  • Video
  • Gündəm
  • Siyasət
  • İqtisadiyyat
  • Cəmiyyət
  • Araşdırma
  • Hadisə
  • Müsahibə
  • Mədəniyyət
  • Dünya
  • İdman
  • Maraqlı
  • Video

İlmələrdəki yaddaş: keçmişin mirası, muzeylərdəki izimiz və gələcəyə məsuliyyətimiz

Cəmiyyət

Сегодня, 11:51

İlmələrdəki yaddaş: keçmişin mirası, muzeylərdəki izimiz və gələcəyə məsuliyyətimiz

Azərbaycan xalçaçılığı sadəcə əl sənəti deyil; o, xalqımızın minilliklər boyu formalaşan estetik zövqünün, dünyagörüşünün və tarixi yaddaşının daşlaşmış, daha doğrusu, ilmələnmiş formasıdır. Lakin bu zəngin irsə təkcə keçmişin qürurverici səhifəsi kimi baxmaq kifayət etmir. Bu gün qarşımızda duran əsas sual budur: Biz bu sərvəti nə dərəcədə qoruya bilirik və onu gələcək nəsillərə necə ötürəcəyik?

Arxeoloji qazıntılar və tarixi mənbələr sübut edir ki, Azərbaycan ərazisində xalçaçılıq hələ Tunc dövründən başlayaraq inkişaf edib. Orta əsrlərdə isə Quba, Şirvan, Bakı, Gəncə, Qazax, Qarabağ və Təbriz kimi xalçaçılıq məktəbləri özünəməxsus naxış sistemi və rəng həlli ilə dünya şöhrəti qazanıb. Avropa rəssamlarının (Hans Memlinq, Lorenzo Lotto və başqalarının) tablolarında Azərbaycan xalçalarının təsvir olunması bu sənədin hələ əsrlər əvvəl qlobal mədəniyyətin ayrılmaz hissəsinə çevrildiyini göstərir.

Bu gün dünyanın ən nüfuzlu muzeylərində — Londonun Viktoriya və Albert muzeyində, Nyu-Yorkun Metropoliten muzeyində, Sankt-Peterburqun Ermitajında, İstanbulun Türk və İslam Əsərləri Muzeyində nadir Azərbaycan xalçaları qorunur. Məsələn, Təbriz xalçaçılıq məktəbinin şah əsəri olan "Şeyx Səfi" xalçası Londonda, "Əjdahalı" və "Qasımuşağı" xalçaları isə müxtəlif Qərb kolleksiyalarında saxlanılır.
Lakin məsələnin ağrılı tərəfi odur ki, bir çox muzeylərdə və şəxsi kolleksiyalarda bizim olan, lakin mənşəyi ya ümumiləşdirilmiş şəkildə ("Qafqaz xalçası", "İran xalçası"), ya da bəzən başqa xalqların adına çıxarılaraq təqdim edilən yüzlərlə nümunə var. Eyni zamanda, hələ elmi dövriyyəyə daxil edilməmiş, anbarlarda qalan və ya xarici hərraclarda satılan nə qədər xalçamız mövcuddur. Bu, bizim mənəvi xəritəmizin dünyanın müxtəlif nöqtələrinə səpələnmiş parçalarıdır. Dünya muzeylərindəki itmiş və ya "özgələşdirilmiş" irsimizə sahib çıxmaq bu gün ən böyük mənəvi borclarımızdan biridir. Xalçalarımıza sahib çıxmaq təkcə bir parçanı muzeyə qaytarmaq deyil, həm də tarixi ədaləti bərpa etməkdir. Çünki hər bir naxış bir kod, bir şifrədir. Əgər biz o naxışların kimə məxsus olduğunu sübut etməsək, zamanla həmin mədəni kodlar başqalarının adına yazılır. Dövlət səviyyəsində aparılan işlər, beynəlxalq hərraclardan nadir xalçaların alınaraq ölkəyə gətirilməsi bu baxımdan strateji əhəmiyyət daşıyır. Lakin bu prosesdə alimlərin, sənətşünasların və diplomatların birgə, sistemli fəaliyyəti daha da gücləndirilməlidir.

Bəs xalçaçılığımızın gələcəyi üçün nə etməliyik? Fikrimizcə, xalçaçılığın yalnız muzey eksponatı olaraq qalmaması, canlı bir sənət kimi yaşaması üçün bir neçə mühüm addım atılmalıdır:
* Elmi kataloqlaşdırma və rəqəmsallaşma: Dünya muzeylərindəki bütün Azərbaycan xalçalarının vahid elektron bazası yaradılmalı, onların pasportlaşdırılması aparılmalıdır.
* Ustad-şagird ənənəsinin bərpası: Gənc nəslin bu sənətə marağını artırmaq üçün xalçaçılıq həm iqtisadi cəhətdən gəlirli sahəyə çevrilməli, həm də təhsil müəssisələrində müasir metodlarla tədris olunmalıdır.
* Müasir dizaynla sintez: Ənənəvi naxışları qorumaq şərti ilə xalçanı müasir interyer və moda sənayesinə inteqrasiya etmək lazımdır ki, o, gündəlik həyatımızda yenidən yer alsın.
* Təbii boyaqçılığın inkişafı: Qədim üsullarla təbii rənglərin alınması texnologiyası qorunmalı və ekoloji təmiz məhsul kimi dünya bazarına çıxarılmalıdır.

Xalça bizim keçmişimizdən gələcəyimizə uzanan körpüdür. Lətif Kərimovun min bir əziyyətlə topladığı o irsi yaşatmaq, dünyaya səpələnmiş naxışlarımızı yenidən öz adımızla tanıtmaq həm tarix, həm də gələcək qarşısında ən böyük borcumuzdur.

Yeganə Qəhrəmanova

ADPU-nun dosenti, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,
Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İctimai Birliyinin həmsədri,

İctimai Xəbər Agentliyi və ATA TV-nin direktoru

Paylaş:
Digər xəbərlər

Cəmiyyət

2-10-2026, 16:14

YAP-ın VIII Qurultayı keçirilib, İlham Əliyev çıxış edib - YENİLƏNİB

Gündəm / Cəmiyyət

29-09-2026, 10:35

AYƏTXAN ZİYAD - 75

Gündəm / Siyasət

8-11-2026, 13:00

Zəfərə aparan yol: Xalq, Ordu və Liderin sarsılmaz birliyi - TƏHLİL

Gündəm / Cəmiyyət

27-10-2026, 17:31

VII Bakı Forumu - mədəniyyətlərarası dialoqun və qlobal həmrəyliyin ünvanı

Gündəm / Siyasət

26-09-2026, 08:53

Ceyhun Bayramov BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasında çıxış edib

Araşdırma
Azərbaycanda artan işsizlik və formal keçirilən əmək yarmarkaları...
Mehriban Əliyeva sosial şəbəkə hesabında Konstitusiya Günü münasibətilə paylaşım edib
EVLƏRDƏ KOMPÜTERLƏRİN UÇOTU: STATİSTİK ARAŞDIRMA, YOXSA ŞƏXSİ HƏYATA MÜDAXİLƏ?
AZƏRBAYCANA 85,9 MİLYON DİRİ HƏŞƏRAT İDXAL EDİLİB – BU CANLILAR KİMİN SİFARİŞİ İLƏ GƏTİRİLİB VƏ HARADA İSTİFADƏ OLUNUR?
Azərbaycandan Ukraynaya 1,5 milyon dollarlıq elektrik avadanlıqlarından ibarət humanitar yardım çatdırılıb
NATƏMİZLİKDƏN TƏMİZLİYƏ GEDƏN YOL: XOCASƏNDƏ ATA-TV.az VƏ AZAD-TV.az-ın SƏSİ HƏR ZAMANKI KİMİ EŞİDİLDİ!
Hadisə
Сегодня, 15:34
Bakıda obyektdə yanğın baş verib
Сегодня, 09:15
Dövlət sərhədini pozmağa cəhd edən "paratrike" uçuş aparatı zərərsizləşdirilib
14-11-2026, 16:01
Ramanada avtomobildən 6 min manat oğurlamaqda şübhəli bilinən şəxs saxlanılıb
14-11-2026, 14:58
Sumqayıtda beş avtomobil toqquşub, xəsarət alanlar var
14-11-2026, 09:55
Füzulidə avtoqəza olub, 3 nəfər ölüb, 4-ü xəsarət alıb
13-11-2026, 17:08
Bakıda kafedə insident olub, saxlanılanlar var
Son xəbərlər
  • Сегодня, 18:52
    "Reuters": 38 ölkə Ukraynada nüvə qəzası riskinin artdığı barədə xəbərdarlıq edib
  • Сегодня, 18:22
    Azərbaycan və Böyük Britaniya regional təhlükəsizlik məsələlərini müzakirə edib
  • Сегодня, 17:34
    Ukraynada müharibənin atəşkəsdən başlayan həlli – torpaq güzəşti, NATO-ya üzvlük avantürası
  • Сегодня, 16:57
    Azərbaycanda bəzi ərazilərdə sabah güclü külək əsəcək - Xəbərdarlıq
  • Сегодня, 16:07
    Deputat rus dilində təhsilin dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilməsinin dayandırılmasını təklif edib
  • Сегодня, 15:34
    Bakıda obyektdə yanğın baş verib
  • Сегодня, 14:34
    Kreml: Krım körpüsünə dəyən ziyan qiymətləndirilir
  • Сегодня, 14:05
    Növbəti "Yüksəliş" müsabiqəsi üçün bir milyon manat ayrılır - Sərəncam
  • Сегодня, 13:52
    DEPUTAT XALQIN SƏSİDİR, XALQIN DƏRDİNƏ ŞƏRİK OLMALIDIR!
  • Сегодня, 13:28
    Sabah hava yağmursuz olacaq
  • Сегодня, 13:03
    Prezident hüquqi şəxslərin elektron satınalma müqavilələrini təsdiq edib
  • Сегодня, 11:53
    İlmələrdən dünyaya uzanan yol: 16 noyabrın mənəvi kodu
  • Сегодня, 11:51
    İlmələrdəki yaddaş: keçmişin mirası, muzeylərdəki izimiz və gələcəyə məsuliyyətimiz
  • Сегодня, 11:49
    2027-ci il büdcəsi müzakirəyə çıxarıldı – Gəlirlər və xərclər
  • Сегодня, 11:04
    Ombudsman Ağstafadakı partlayışa görə çağırış etdi
  • Сегодня, 10:25
    Şahdağa 20 sm, Qrızda 14 sm qar yağıb
  • Сегодня, 09:36
    FT: ABŞ, Çin və Rusiya liderlərinin görüşü razılaşdırılmış gündəlik olmadan keçəcək
  • Сегодня, 09:15
    Dövlət sərhədini pozmağa cəhd edən "paratrike" uçuş aparatı zərərsizləşdirilib
  • Вчера, 20:33
    Kozettanın pozulan hüquqları, yoxsa dərsliklərin bərbad durumu?
  • Вчера, 18:43
    Tarix, hüquq və qardaşlıq zənciri: Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin azadlıq və mübarizə salnaməsi
  • Вчера, 15:00
    HƏMAS-ın "Rəfah" briqadasının komandiri öldürülüb
  • Вчера, 14:45
    Rəşad Məcidə ağır itki – Anası Yavər xanım vəfat etdi
  • Вчера, 14:30
    Azərbaycan paytaxtı Şərqi Qüds olan müstəqil Fələstin Dövlətinin yaradılmasını dəstəkləyir
  • Вчера, 14:00
    Rəsmi Tehran: İran mövqeyindən yaxşı xəbərdar olan Rusiya və Çinlə sıx əlaqə saxlayır
  • Вчера, 13:30
    Prezident İlham Əliyev Mahmud Abbası təbrik edib
  • Вчера, 13:00
    Sabah Azərbaycanda intensiv yağış yağacaq, güclü külək əsəcək
  • Вчера, 12:19
    17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günü: Azadlığa aparan mübarizənin tarixi
  • Вчера, 12:00
    Azərbaycan XİN Fələstini təbrik edib
  • Вчера, 11:00
    Elnur Məmmədov ECO Nazirlər Şurasının iclasında iştirak etmək üçün İslamabada səfər edib
  • Вчера, 10:30
    UEFA Millətlər Liqası: Portuqaliya öz meydanında Danimarkaya böyük hesabla uduzub
  • 14-11-2026, 23:30
    Toyuq-cücənin "pasport" dərdi, yoxsa kəndlinin ümid yerinə uzanan əllər?
  • 14-11-2026, 22:41
    Azərbaycanda şəkərli diabet: xəstələrin sayı artır, müalicə xərcləri yüksəlir
  • 14-11-2026, 21:30
    Azərbaycanda şəkərli diabet: xəstələrin sayı artır, müalicə xərcləri yüksəlir
  • 14-11-2026, 18:00
    Tramp-Putin-Si Cinpinin görüşündən razılaşma gözlənilmir - KİV
  • 14-11-2026, 17:30
    Zelenskini Moskvaya dəvət etmişik, o isə gəlmir - Rusiya XİN
Daha çox
  • Ana səhifə
  • Haqqımızda
  • Reklam
  • Əlaqə
Sosial şəbəkələrimiz:
  • Təsisçi və Baş redaktor: Rasafil Bayramov
  • Baş redaktorun I müavini: Aynurə Ulduz
  • Məsul katib: Almaz Yaşar
  • Redaktor: Yeganə Qəhrəmanova
  • Foto-operator: Mirəli Bayramov
  • Telefon: (+99450) 328 10 58
  • E-mail: rbayramov_az@mail.ru
  • Gündəm
  • Siyasət
  • İqtisadiyyat
  • Cəmiyyət
  • Hadisə
  • Müsahibə
  • Araşdırma
  • Mədəniyyət
  • Dünya
  • İdman
  • Maraqlı
  • Video
Müəllif hüquqları qorunur. Atatv.az-ın məlumatlarından istifadə etdikdə istinad mütləqdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
  • Ana səhifə
  • Haqqımızda
  • Reklam
  • Əlaqə