Tarixdə elə günlər var ki, onların təqvimdəki təsadüfü insanı heyrətə gətirir. Bəzən zaman özü bizə görünməz tellərlə mesaj ötürür, böyük şəxsiyyətlərin ömür yolu ilə xalqın milli sərvətinin taleyini eyni nöqtədə birləşdirir. Azərbaycan mədəniyyəti üçün 16 noyabr məhz belə bir gündür.
1906-cı il noyabrın 16-da Şuşada dünyaya göz açan Lətif Kərimov ömrünü Azərbaycan xalçaçılığına həsr etdi. O, sadəcə rəssam və ya xalçaçı deyildi; o, xalqın yaddaşını ilmə-ilmə toplayan bir fədai idi. Kənd-kənd, oba-oba gəzərək unudulmaqda olan naxışları kağıza köçürdü, onlara elmi nəfəs verdi və "Azərbaycan xalçası" adlı ölməz bir külliyyat yaratdı. Lətif Kərimov üçün xalça sadəcə məişət əşyası deyildi, o, Azərbaycan insanının sevinci, kədəri, fəlsəfəsi və dünyaya baxışı idi.
Üstündən düz 104 il keçdi... Təqvim yenə 16 noyabrı göstərirdi. 2010-cu ilin həmin günündə Azərbaycan xalça sənəti UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edildi. Bu, təkcə bir sənət növünün beynəlxalq səviyyədə tanınması deyildi. Bu, əsrlər boyu analarımızın, nənələrimizin barmaqlarının istisi ilə toxunan naxışların, Lətif Kərimov kimi fədailərin yuxusuz gecələrinin bəşəriyyətin ortaq dəyərinə çevrilməsi idi.
Bu iki hadisənin eyni gündə baş verməsi adi təsadüfdən daha artıqdır. Bu, mənəvi bir estafetdir. 1906-cı ildə doğulan böyük ustad öz əməyi ilə xalçanı elmi və bədii zirvəyə qaldırdı, 2010-cu ildə isə həmin zirvə bütün dünyanın diqqət mərkəzinə çevrildi. Sanki 16 noyabr Lətif Kərimovun ruhuna verilən ən böyük hədiyyə, onun zəhmətinin dünya miqyasında təsdiqi oldu.
Bu gün həmin naxışlara baxanda biz təkcə rənglərin ahəngini görmürük. Biz orada Şuşanın havasını, Lətif Kərimovun sevgisini və min illərin süzgəcindən keçib gələn milli kimliyimizi görürük. Çünki xalça bizim üçün sadəcə yerə sərilən örtük deyil, o, bizim ruhumuzun xəritəsidir.
Yeganə Qəhrəmanova
ADPU-nun dosenti, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,
Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İctimai Birliyinin həmsədri,
İctimai Xəbər Agentliyi və ATA TV-nin direktoru