Ədəbi-publisistik məqalə
Bir müəssisədə kompüter arxasında oturub hesab aparan, istehsal olunan məhsulları, yumurtaları, cücələri, sərfiyyatı və gündəlik gəlir-xərci sayan insanlar var. Hər şeyin hesabı aparılır: bir yumurtanın, bir cücənin, bir kiloqram məhsulun belə qiyməti müəyyən edilir.
Bəs gəlin, bir anlıq evlərimizə də nəzər salaq. Orada gecə-gündüz çalışan, lakin zəhmətinin qarşılığında bir qəpik belə maaş almayan qadınların əməyini kim hesablayır?
Səhər hamıdan əvvəl oyanan, süfrə açan, yemək hazırlayan, ev təmizləyən, paltar yuyan, uşağa baxan, xəstəyə qulluq edən, ailənin qayğılarını çiyinlərində daşıyan qadının iş saatını kim qeydə alır?
Onun əməyinin nə başlanğıc saatı var, nə də rəsmi işdən çıxış vaxtı. İstirahət günü də çox vaxt yoxdur. Tətilə çıxsa belə, evin məsuliyyəti onunla birlikdə gedir.
Dünya statistikası da bu məsələnin nə qədər ciddi olduğunu göstərir. BMT-nin 2025-ci il hesabatında qadınların gündə orta hesabla 4,2 saat, kişilərin isə 1,7 saat ödənişsiz ev və qayğı işlərinə sərf etdiyi bildirilir. social.desa.un.org +1
Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 2024-cü il məlumatına görə, 2023-cü ildə dünyada 708 milyon qadın ödənişsiz qayğı öhdəliklərinə görə əmək bazarından kənarda qalıb. International Labour Organization
Azərbaycanla bağlı da diqqətçəkən rəqəmlər var. BMT-nin Qadınlar üzrə Məlumat Mərkəzinin göstəricilərində qadınların vaxtının 25,42 faizini, kişilərin isə 8,89 faizini ödənişsiz ev və qayğı işlərinə sərf etdiyi göstərilir. Bu göstərici 2008-ci ilin məlumatına əsaslanır.
Bunlar sadəcə rəqəmlər deyil. Hər rəqəmin arxasında bir qadının ömründən gedən saatlar, yorğunluq, fədakarlıq və görünməyən zəhmət dayanır.
BƏS NİYƏ EVİN ƏMƏYİ İQTİSADİ DƏYƏR KİMİ QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİN?
Əgər bir ailə yemək bişirmək üçün aşpaz, təmizlik üçün işçi, uşaq saxlamaq üçün dayə, yaşlı insana qulluq etmək üçün baxıcı tutarsa, bütün bu xidmətlərin qarşılığında pul ödəyəcək. Elə isə həmin işləri hər gün təmənnasız yerinə yetirən qadının zəhməti niyə görünməz qalmalıdır?
Məsələ qadının ailəsinə sevgi ilə xidmət etməsinə qiymət qoymaq deyil. Məsələ onun əməyini dəyərsiz hesab etməməkdir.
Dövlətlər, iqtisadçılar və sosial siyasət qurumları ailədaxili ödənişsiz əməyin iqtisadi dəyərinin hesablanmasına, qadınların sosial müdafiəsinə, pensiya təminatına və gələcəkdə bu sahədə daha ədalətli mexanizmlərin yaradılmasına diqqət yetirməlidirlər.
Evdəki qadın da insan resursudur. Onun zəhməti ailənin rifahına, uşaqların tərbiyəsinə, cəmiyyətin gələcəyinə xidmət edir.
Bir yumurtanın, bir cücənin, bir məhsulun hesabını aparanlar, gəlin, bir ananın da əməyini hesablayaq. Bir qadının bir gün ərzində gördüyü işlərin siyahısını tutaq, hər xidmətə bazar qiyməti ilə dəyər müəyyənləşdirək. Görək, ayın sonunda onun zəhməti neçə manat edir?
Bəlkə onda anlayarıq ki, evdə oturmaq heç də işləməmək demək deyil. Bəzən bir qadın bütöv bir müəssisənin gördüyü iş qədər məsuliyyəti təkbaşına daşıyır.
Unutmayaq: qadının əməyi yalnız süfrədəki çörəklə, təmiz evlə, böyüyən övladla ölçülmür. Onun illərlə sərf etdiyi ömür də bu əməyin bir hissəsidir.
QADININ ZƏHMƏTİ GÖRÜNMƏZ OLA BİLƏR, AMMA DƏYƏRSİZ DEYİL!
Aynurə Ulduz Teymurova
AZAD- TVaz, ATA-TV az baş redaktoru birinci müavini