Müstəqil yaşamaq bir çox gənc üçün artıq sadəcə şəxsi seçim deyil, həm də maddi imkan məsələsidir. Bakıda mənzil kirayələmək istəyən gəncin qarşısında isə hər ay eyni sual dayanır: qazandığım maaşla ayrıca evdə yaşamaq mümkündürmü?

Bakı gecələr də oyaq qalan şəhərdir. Küçələrində işdən çıxan insanlar, universitetdən qayıdan tələbələr, yeni işə başlayan gənclər görünür. Hər birinin fərqli arzusu var. Kimisi yaxşı iş tapmaq, kimisi karyera qurmaq, kimisi isə sadəcə özünə aid kiçik bir evdə yaşamaq istəyir.

Amma sonuncu arzu getdikcə daha çox hesab-kitaba çevrilir.

Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının 2026-cı ilin may ayı üzrə mənzil bazarına dair məlumatında yeni tikililərdə kirayənin median qiyməti 11 manat/m² göstərilib. Hesabatda Yasamal, Səbail və Xətai kimi rayonlarda bu göstəricinin daha yüksək olduğu qeyd olunur. Avqust ayı üzrə Palatanın məlumatında isə yeni tikililərdə median aylıq kirayə haqqının 950 manata çatdığı bildirilir.

Bu rəqəmlərin arxasında isə sadəcə daşınmaz əmlak bazarı dayanmır. Bu rəqəmlərin arxasında insanların gündəlik həyatı var.

Bir maaş, bir ev, bir həyat.
Gənc universiteti bitirir, işə başlayır və ilk maaşını alır. İlk baxışdan bu, müstəqilliyə gedən yolun başlanğıcı kimi görünür. Lakin maaşın bir hissəsi nəqliyyata, digər hissəsi ərzağa, kommunal xərclərə, telefon və internetə, bəzən isə ailəyə dəstəyə gedir.

Sonra kirayə məsələsi ortaya çıxır.

2026-cı ilin sentyabrında aktiv elanlar üzrə aparılan bazar hesablamalarından birində Bakı üzrə kirayə mənzillərin medianı təxminən 840 manat göstərilib. Eyni məlumatda birotaqlı mənzillərin median qiyməti 450, ikiotaqlıların 750, üçotaqlıların isə 1000 manat civarında qeyd olunur.

Əlbəttə, bu rəqəmlər hər bir gəncin ödədiyi real məbləği ifadə etmir. Rayon, mənzilin vəziyyəti, metroya yaxınlığı, əşyalı olub-olmaması və digər amillər qiymətləri ciddi şəkildə dəyişir.

Məsələn, sentyabrın 21-də yenilənmiş başqa bir bazar məlumatında ikiotaqlı mənzillərin median kirayəsi Suraxanıda 500 manat, Yasamalda 750 manat, Nərimanov, Nəsimi və Səbaildə isə 900 manat göstərilib.

Bu fərq bir şeyi göstərir: Bakıda kirayə məsələsi təkcə mənzil seçimi deyil, eyni zamanda gəlir və yaşayış yeri arasında kompromisdir.

Deməli, gəncin seçimi yalnız “Harada yaşamaq istəyirəm?” sualı ilə məhdudlaşmır.

Əsl sual bəzən daha sadə, amma daha ağır səslənir:

“Harada yaşaya bilərəm?”

Müstəqilliyin qiyməti
Gəncin qazancı kirayəyə çatırsa, bu, hələ onun rahat yaşaya biləcəyi anlamına gəlmir. Kirayə haqqı ödənildikdən sonra ərzaq, nəqliyyat, kommunal xidmətlər, geyim, səhiyyə, təhsil və digər gündəlik xərclər üçün nə qədər vəsait qalır?

Məsələ məhz burada çətinləşir. Çünki müstəqil yaşamaq yalnız mənzilin qapısını öz açarınla açmaq deyil. Müstəqillik həmin qapının arxasında qalan xərcləri də qarşılaya bilməkdir.

Kirayə qiymətləri gəlirlərin artımını üstələdikdə isə gəncin qarşısında bir neçə seçim qalır: ailə ilə yaşamağa davam etmək, evi başqa biri ilə bölüşmək, şəhərin daha ucuz və mərkəzdən uzaq ərazilərinə köçmək və ya xərclərinin böyük hissəsini kirayəyə ayırmaq.

Bu seçimlərin hər birinin öz qiyməti var.

Birinci halda şəxsi müstəqillik gecikir. İkinci halda şəxsi məkan azalır. Üçüncü halda isə nəqliyyata sərf olunan vaxt və pul artır. Dördüncü halda isə gəncin qazancının böyük hissəsi sadəcə yaşadığı məkanı qorumağa gedir.

Beləliklə, söhbət artıq yalnız mənzil bazarından getmir. Söhbət gəncin şəhərdə necə və hansı şərtlərlə yaşaya bilməsindən gedir.

Bakı gənclərə nə qədər əlçatandır?
Bakıda kirayə qiymətlərinin rayonlar üzrə fərqlənməsi göstərir ki, mənzil seçimi ilə gəlir arasında birbaşa əlaqə var. Daha əlverişli qiymət axtaran gənc mərkəzdən uzaqlaşmalı, mərkəzə yaxın yaşamaq istəyən isə daha yüksək kirayə ilə üzləşməli olur.

Bu isə şəhər həyatının başqa bir tərəfini ortaya çıxarır: müstəqillik yalnız maaşla deyil, şəhərin özünün qiyməti ilə də ölçülür.

Gənc üçün ev sadəcə dörd divar deyil. Ev onun işə nə qədər vaxta çatacağını, gün ərzində nə qədər yol gedəcəyini, maaşının nə qədərini öz ehtiyaclarına ayıra biləcəyini və gələcək üçün nə qədər pul saxlaya biləcəyini müəyyənləşdirir.

Ona görə də kirayə qiymətlərinin artması yalnız daşınmaz əmlak bazarının göstəricisi kimi qəbul edilə bilməz. Bu rəqəmlər eyni zamanda bir nəslin müstəqilliyə nə qədər yaxın və ya uzaq olduğunu göstərən göstəriciyə çevrilir.

Bəlkə də, məsələni ən yaxşı ifadə edən sual budur:

Gənclər müstəqil yaşamaq istəmirlər, yoxsa müstəqil yaşamağın qiyməti onlar üçün getdikcə əlçatmaz olur?

Bakının kirayə bazarına baxanda bu iki sual arasındakı fərq getdikcə daha aydın görünür.

Yeganə Qəhrəmanova

ADPU-nun dosenti,
ATXQ ictimai birliyinin həmsədri,
ATA tv-nin direktoru