Tarix boyu xalqların yaddaşında elə müqəddəs məkanlar var ki, onlar sadəcə coğrafi koordinatlar, dağlar, dərələr və ya şəhərlər deyil; həmin məkanlar millətin ruhunun bütövləşdiyi, nəfəs aldığı, varoluş fəlsəfəsini gələcəyə daşıdığı mənəvi zirvələrdir. Azərbaycan xalqı üçün Şuşa məhz belə bir əbədiyyət ünvanıdır. 8 Noyabr Zəfərinin məhz Şuşada – bu uca qala şəhərdə kulminasiya nöqtəsinə çatması təsadüfi deyil; bu, tarixi ədalətin, milli ruhun və əsrlərin sınağından çıxmış mədəniyyətin zəfəri idi.
Başqa sözlə desək, Zəfərimizin fəlsəfəsi ruhumuzun azadlığa qovuşması idi.

İşğal illərində Şuşanın susdurulmuş hər daşı, hər küçəsi, Cıdır düzündən boylanan hər küləyi milli yaddaşımızda ağrılı bir simvol kimi yaşadı. Amma bu susqunluq sükut deyil, qələbəyə köklənmiş səbir idi. 2020-ci ilin payızında – noyabrın 8-də Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə rəşadətli Ordumuzun Şuşanı azad etməsi xalqımıza yalnız ərazi bütövlüyünü deyil, həm də mənəvi bütövlüyünü, əzilən qürurunu özünə qaytardı. Şuşanın azad olunması ruhumuzun qandallardan qurtulması, tarixi yaddaşın qələbəsi idi.

Çünki Şuşa Azərbaycan musiqisinin, poeziyasının, memarlığının və fikir tarixinin paytaxtıdır. Mirzə Cəlil demişkən, Şuşa həm də bir elm və sənət ocağıdır. Xurşidbanu Natəvanın məclisləri, Üzeyir Hacıbəylinin notlara köçürdüyü muğam ruhu, Bülbülün məxməri səsi, Xan Şuşinskinin zəngulələri bu torpağın hər qarışına hopub.

Bu gün həmin mədəni irs yenidən dirçəlir. Xarıbülbülün hər yazda Cıdır düzündə sərgilədiyi qürur, “Xarıbülbül” musiqi festivalı, Vaqif Poeziya Günləri Şuşanın əski görkəmini və mədəni missiyasını bərpa etməklə yanaşı, ona müasir qlobal nəfəs qazandırır. Şuşa bu gün artıq təkcə keçmişin xatirəsi deyil, gələcəyin mədəniyyət mərkəzidir.

8 Noyabr Zəfəri göstərdi ki, xalqın öz köklərinə, milli dəyərlərinə və mədəniyyətinə bağlılığı heç vaxt qırılmır. Şuşa işğal altında olanda da bizim mənəvi paytaxtımız idi, azad olunandan sonra isə bütün Türk dünyasının, qlobal mədəniyyət xəritəsinin parlaq ulduzuna çevrildi. Bu şəhərin hər küçəsinin yenidən qurulması, tarixi abidələrin bərpası gələcək nəsillərə ötürüləcək ən böyük mənəvi sərvətdir.

Şuşa ruhumuzun azadlığı, tariximizin şərəfi, gələcəyimizin əbədi təntənəsidir.

Yeganə Qəhrəmanova
ADPU-nun dosenti, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,
Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İctimai Birliyinin həmsədri,
ATA TV-nin direktoru