Böyük bir auditoriya, divardan asılmış çərçivəli diplomlar və illərlə çəkilən zəhmətin təcəssümü olan akademik dərəcələr... Uzun illər boyunca uğurun və peşəkar gələcəyin yeganə zəmanəti kimi qəbul edilən bu mənzərə müasir dünyada ciddi bir sınaq qarşısındadır. Bu gün əmək bazarına qədəm qoyan hər bir gəncin, eləcə də işəgötürənin ağlında eyni sual dolaşır: Bizi irəli aparan diplomun təmin etdiyi statusdur, yoxsa praktiki bacarıqların gücü?
Son onilliklərdə texnologiyanın sürətli inkişafı və informasiyaya əlçatanlığın asanlaşması əmək bazarının tələblərini kökündən dəyişdi. Əvvəllər ali təhsil müəssisələri biliyin yeganə monopolisti sayıldığı halda, bu gün rəqəmsal platformalar, intensiv təlim proqramları və praktiki layihələr bilik əldə etməyin sərhədlərini aradan qaldırıb. Artıq şirkətlər vakansiya elanlarında yalnız "ali təhsil mütləqdir" tələbini irəli sürmür; onlar real problemləri həll edə bilən, böhran anında çevik qərar verən və innovativ təfəkkürə malik fərdlər axtarırlar. Lakin bu tendensiya akademik təhsilin tamamilə dəyərdən düşməsi deməkdirmi? Qətiyyən yox. Ali təhsil yalnız faktoloji biliklərin toplusu deyil; o, insana sistemli təfəkkür, analitik təhlil, elmi metodologiya və intizam qazandırır. Xüsusilə фундаментал elmlər, təbabət, mühəndislik və hüquq kimi sahələrdə akademik təməl olmadan praktiki uğur qazanmaq demək olar ki, imkansızdır. Diplom – fərdin müəyyən bir akademik süzgəcdən keçdiyini və uzunmüddətli öhdəlik götürmək qabiliyyətini göstərən mühüm bir göstəricidir.
Problemin kökü akademik dərəcənin özündə deyil, onun praktiki tələblərdən uzaqlaşdığı məqamlarda üzə çıxır. Nəzəriyyə ilə praktika arasında yaranan uçurum, diplomlu, lakin əmək bazarının real tələblərinə cavab verə bilməyən "kağız üzərindəki mütəxəssislər" ordusu yaradır. Məhz bu nöqtədə "bacarıq" (skill) amili ön plana keçir. Müasir işəgötürən üçün işçinin neçə il oxuduğu deyil, ilk iş günündən etibarən komandaya və layihəyə hansı dəyəri qatacağı daha maraqlıdır.
Bəs gələcəyin qalibi kim olacaq? Qütbləşmə yaratmaq – diplomu tamamilə inkarsızlaşdırmaq və ya bacarığı nəzəriyyədən üstün tutmaq yanlış yanaşmadır. Müasir dövrün əsl qəhrəmanı "hibrid mütəxəssis"dir. Bu, akademik təməlin verdiyi dərinliyi praktiki vərdişlərin dinamikliyi ilə birləşdirən, ömürboyu təhsil (lifelong learning) konsepsiyasını mənimsəyən fərddir.
Yekun olaraq, diplom qapını açan bir açar ola bilər, lakin o qapıdan içəri girdikdən sonra otaqda qalmağınızı və yüksəlməyinizi təmin edən yalnız və yalnız praktiki bacarıqlarınızdır. Müasir əmək bazarı artıq nə bildiyinizlə deyil, bildiyinizlə nə edə bildiyinizlə maraqlanır.
Yeganə Qəhrəmanova
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,, ADPU-nun dosenti,
Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İctimai Birliyinin həmsədri,
ATA tv.az Xəbər Portalı baş direktorunun l müavini